Solar Eclipse Run 2024, Meksyk, Wycieczki i zwiedzanie Meksyku z polskim archeologiem, Tequila, Jalisco, Guachimontones, Teuchitlan, archeowyprawy
Tequila – cel pielgrzymek
Tequila… Wszystkim kojarzy się z Meksykiem i w sumie słusznie. Uchodzący za dystyngowany sposób jej spożywania – ten z solą i limonką, który urósł do rangi rytuału w Europie nieświadomej, iż w rzeczywistości wymyślono go po to zabić podły smak trunku, zawsze będzie wzbudzał we mnie dyskretny uśmiech. Agnieszka lubi tequilę. Upiera się, że musi przywieźć do Polski kilka butelek pochodzących właśnie z tego miejsca. Zakładam, że będzie to taka sama tequila jak wszędzie, ewentualnie trochę droższa, ale symbol to symbol. Taki kamyczek z Częstochowy…
Z ruin w Ixtlan del Rio możemy jechać do Tequili 70 minut płatną autostradą 15D albo 90 minut drogą federalną 15. Oczywiście, wybieram bezpłatną, a przy tym znacznie bardziej malowniczą drogę. Jest tu sporo serpentyn, na których z pewnością stracę więcej paliwa, ale robię to z przyjemnością dla wspaniałych widoków. Agnieszka śpi podobnie jak wczoraj. Dwa tygodnie w drodze musiały zrobić swoje. A może to już syndrom drogi powrotnej, jazdy w kierunku lotniska?
Odkąd przeżyliśmy zaćmienie, napięcie w niej jakby spadło. U mnie opadło dwa dni później, po tym jak przejechaliśmy cało Durango i Sinaloa, ale ten rodzaj wiedzy staram się zachowywać dla siebie… Męczy mnie za to gorączka, mimo antybiotyku i jakieś bóle w tle. Na podorędziu mam buteleczkę z salsą, która pozwala trzymać zmysły na wodzy. Magiczny alembik – Potion of consiousnes… Albo tak mi się przynajmniej zdaje. Ważne, że spełnia zadanie na zmianę z widokami. Muszę zatankować w Tequila.
W dolinie jest rzeczywiście sporo destylarnii. W więkości są chyba nastawione na obsługę wycieczek autokarowych. Nie wierzę, aby smak wódki stąd różnił się drastycznie od smaku wódki z kaktusów zebranych na półwyspie Jukatan, w Oaxaca, czy gdziekolwiek indziej. Nie jestem koneserem wódki, choć tekla i dziewczyny… tak, to wybuchowa mieszanka, po której czasem pozostają blizny…
Tequila – miś na miarę ciupag na Gubałówce
Tequila w teorii niczym się nie różni od innych małych meksykańskich miasteczek z resztkami kolonialnej zabudowy w centrum. Wąskie, często jednokierunkowe uliczki i zocalo na środku. W praktyce różni się tym, że jest totalnie zakorkowane przez autobusy pełne turystów pielgrzymujących, aby nabyć tu kilka flaszek niepowtarzalnej wody święconej… Stolica komercji i turystycznego kiczu. Nie cierpię takich miejsc i jak mogę, staram się ich unikać planując archeowyprawy, choć przyszłym uczestnikom na ogół nie da się wytłumaczyć, czemu z Calakmul cieszyliby się bardziej, a nawet dziesięć razy bardziej niż z Chichen Itza, nawet z dodatkiem klimatycznego Chichen Viejo…
Włączając się w kondukt zataczamy krąg wokół zocalo, z użyciem siatki jednokierunkowych uliczek. Potem drugi i trzeci, coraz bardziej pokutny… Szukamy sklepów z teklą. Jest ich sporo, podobnie jak nabitych do granic możliwości prywatnych parkingów w bramach. Niestety nikt nie wyjeżdża. Postanawiam zrzucić więc desant w pobliżu któregoś zagęszczenia sklepów i krążyć nadal w poszukiwaniu szczęścia. Obiecuję krążyć i obserwować miejsce zrzutu co kilkanaście minut. Mimo dobrego planowania misja kończy się jednak klęską. Desant wraca z pustymi rękoma. Twierdzi, że tekla jest taka sama jak wszędzie tyle, że kilka razy droższa…
Dobre kilkadziesiąt minut przebijamy się z powrotem do drogi federalnej.„Zapominam” zatankować w Tequila, bo benzyna, podobnie jak tekla, jest taka sama jak gdziekolwiek indziej, a jednak znacznie droższa. Wielka sława to żart… Na szczęście dalsza droga do Guadalajary nie jest już tak pokręcona. W Santa Cruz del Astillero odbijamy do Huaxtla, by stamtąd przebić się do drogi federalnej 70. Z tej zjeżdżamy wkrótce w stronę Etzatlan. Po godzinie od wydostania się z Tequila docieramy do Guachimontones, stanowiska pięknie położonego na szczycie górującym, nad rozległym jeziorem La Vega. Tekla teklą, to mój cel na dzisiejszy dzień.
Guachimontones – zupełnie jak nie w Mezoameryce…
Okrągła piramida schodkowa na terenie stanowiska archeologicznego Guachimontones, Jalisco (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Guachimontones… Aż dwa stanowiska archeologiczne w ciągu jednego dnia?!A niby czemu nie? Przez kilka poprzednich dni zdarzało się przecież bez jednego 😉 A w końcu podróżujemy przez pogranicza stref kulturowych oraz najbardziej zaniedbane archeologicznie tereny Mezoameryki. Teuchitlan vel Guachimontones to poza tym jedno z tych miejsc, o których słyszy się legendy 🙂 Guachimontones to nazwa stanowiska należącego do kultury, którą nazywamy obecnie Teuchitlan.
Wyobrażona scena rozgrywki w pok-ta-pok – inscenizacji mezoamerykańskiego mitu kreacyjnego. Mural na ścianie lokalnego muzeum archeologicznego Guachimontones (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Od większości tych, jakie odwiedzamy na terenie Meksyku różni się tym, że jest prywatne, tzn. pozostaje poza jurysdykcją INAH. Bilety są tu paradoksalnie kilka razy tańsze niż zwykłe ceny INAH, które z koleji są kilka razy tańsze od bandyckich cen biletów narzucanych przez gubernatora stanu Yuacatan, na stanowiskach Chichen Itza, Uxmal, Ek Balam! Razem to już kilkadziesiąt… Do tego darmowy parking – spróbujcie zaparkować za darmo pod ruinami Tulum, Coba, Chacchoben czy wyżej wymienioną trójcą. Na glebę powala mnie potężne, dobrze urządzone muzeum z salami projekcyjnymi i ekspozycjami. 30 pestek za wjazd przy ponad 700 do Chichen po prostu zapiera dech…
Okrągła piramida schodkowa na terenie stanowiska archeologicznego Guachimontones, Jalisco (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Guachimontones to także nazwa specyficznych kopców, czy okrągłych piramid schodkowych. Są wielkie, ustawione na szczycie góry jedna obok drugiej wśród pierścieni mniejszych, prostokątnych już platform wokoło. To właśnie od nich wzięło swą nazwę to stanowisko archeologiczne. Tyle, że patrząc na nie nijak nie czuję się w Mezoameryce… Są… Mój informatyczny, chcący automatycznie klasyfikować wszystko umysł wypycha je za granice poznanego świata, przesuwając gdzieś dalej na północ, w stronę kultur północnoamerykańskich i nie znanej mi przecież bliżej Cahokii. Dla tych okrągłych piramid nie mam żadnych mezoamerykańskich analogii…
Okrągła piramida schodkowa na terenie stanowiska archeologicznego Guachimontones, Jalisco (fot: P.A. Trześniowski 2024)
A jednak mezzo i w dodatku forte!
Zanurzone boisko do pok-ta-pok (peloty) na terenie stanowiska archeologicznego Guachimontones, Jalisco (fot: P.A. Trześniowski 2024)
A z drugiej strony między nimi tkwią dwa gigantyczne boiska do pok-ta-pok. Mezoamerykańskie na wskroś, jak w pysk strzelił! Jedno jest zanurzone, jak w Monte Alban albo Tonina… Drugie po postu wielkie, jak te w tolteckim Tula w stanie Hidalgo czy wielki stadion w Chichen Itza. I pisząc 'gigantyczne’ nie przesadzam – oba są wielkie, ale drugie, to większe, wciśnięte między guachimontony bliżej szczytu góry ma aż 110 m długości! Było jednym z największych stadionów preklasycznej Mezoameryki, porównywalnym z tym w El Tintal…
Boisko do gry w pok-ta-pok wciśnięte między okrągłe piramidy schodkowe na terenie stanowiska archeologicznego Guachimontones, Jalisco (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Czuję się tak spełniony, że w końcu opadam z sił. Siadam na skraju kręgu, gapiąc się na największą z tych okrągłych piramid. Na kopcu nadal rosną drzewa… El Gran Guache… Ciekawe, że nie rozkopali największego z guachimontonów?! Ja bym od niego zaczął… Chociaż szkoda mi drzew… Drzewa zresztą musiały przecież rosnąć tu na wszystkim… Odpływam, ale Agnieszka wkrótce sprowadza mnie z powrotem. Nie qmam co do mnie mówi, ale na pewno zaraz będę musiał wstać, więc najpierw sam próbuję coś powiedzieć, aby przedłużyć tę chwilę. Taka praca…
Największa i nieodkopana okrągła piramida schodkowa na terenie stanowiska archeologicznego Guachimontones, Jalisco (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Guachimontones – wszystkie kolory tęczy…
Wszystkie kolory obsydianu znajdowanego na terenie kultury Teuchitlan. Lokalne muzeum archeologiczne w Guachimontones (fot: P.A. Trześniowski 2024)
W muzeum Guachimontones m.in. 16 kolorów obsydianu! Te dwa, które my archeolodzy-mezoamerykaniści normalnie bierzemy pod uwagę, czyli czarny obsydian wychodni z El Chayal w Gwatemali i zielony z Pachuca w środkowym Meksyku, ten pod kontrolą Teotiihuacan, okazują się poważnym uproszczeniem tematu 😉 No, ale tych pozostałych, jakże barwnych gatunków nie znajdujemy wśród piramid Majów. Uważnie oglądam ceramikę – dawne modele publicznych ceremonii są niesamowitym źródłem wiedzy na temat mało znanej wczesnoklasycznej kultury Teuchitlan. Do Guadalajary mamy stąd już tylko godzinę drogi. A przynajmniej tak mi się wtedy wydaje. Agnieszka mruczy, że może tam będzie tequila…
Ceramiczne modele rytuałów odprawianych przez kulturę Teuchitlan znalezione na terenie stanowiska archeologicznego Guachimontones, Jalisco (fot: P.A. Trześniowski 2024)
nurkowanie, sipadan, malezja, borneo, azja, safari, Koralowy Trójkąt, dżungla, orangutany, kuala lumpur, alpha-divers, klub nurkowy, wyprawa nurkowa, wyprawy nurkowe
Dlaczego na Sipadan? Zanim przejdziecie do tekstu, obejrzyjcie najpierw ten film… 😉
„Możliwość obcowania z ławicami wciąż robi na mnie największe wrażenie. Ich piękno, siła, energia oraz sposób komunikacji… są po prostu magiczne. Żaden rekin nie przyspieszył bicia mego serca tak jak ławica barakud wielkości kilkupiętrowego bloku” – Kasia Kurusiewicz
Przemek Trześniowski, konfiguracja sidemount z jedną butlą, Sipadan 2017
Moi Drodzy! Jak wiecie, od roku C2019 diametralnie zmieniłem geograficzne położenie swego centrum życiowego. Skupiłem się na Ameryce Środkowej z większym naciskiem na wycieczki terenowe i archeologię, jednak nigdy nie zapomniałem o nurkowaniu i Południowo-Wschodniej Azji. Dlaczego wracam na Sipadan i Borneo? Każdego roku spędzałem intensywnie 3 miesiące w Azji, dzieląc ten czas na Indonezję, Malezję i Filipiny, a o tym ciężko zapomnieć 😉 Szczególnie, że każdego roku pytaliście mnie o dalekowschodnie eskapady. Postanowiłem wrócić zatem na próbę do jednej-dwóch wypraw rocznie na Daleki Wschód.
Sipadan – podwodny klejnot Koralowego Trójkąta
Nurkowanie ze stadem ostatnich bizonów oceanów Ziemi – Sipadan 2018
W październiku 2026 wracamy więc na Sipadan – do jednego z najwspanialszych nurkowych sanktuariów Ziemi. Czy wiele zmieniło się na Borneo naszych ostatnich nurkowań tam w 2019? Sipadan kwitnie nadal. Wciąż przypływają tam potężne ławice barrakud i ostroboków, na rafie mieszkają żółwie, a koralowce maltretuje największe stado kilkuset bumpheadów w oceanach Ziemi. Malezja jednak ciężko przechodziła lockdown, co nie wpłynęło pozytywnie ceny. Rząd ograniczył również ilość nurkowań na Sipadanie do najwyżej dwóch dziennie na osobę. Teraz pora na drugi film, by zrozumieć ile to jest warte… 😉
Dlatego wracamy do starego programu, który zawierał aż cztery dni nurkowe na Sipadanie (w normalnie dostępnych pakietach są to najwyżej dwa dni). Trzecie nurkowanie dnia będziemy wykonywać na w miarę dobrze zachowanych rafach koralowych wysp bliskich Sipadanu: Kapalai i Mabul. Przeniesiemy też logistyczne centrum z zatłoczonej obecnie przez chińskich turystów Semporny na legendarną platformę Seaventure, stojącą naprzeciwko wybrzeży Mabul. Na platformie mamy nielimitowaną ilość nurkowań popołudniowych na lokalnym akwenie. Byłem tam tylko raz (z Mabul na kompas po dnie to było nurkowanie na trzy butle), ale pamiętam zacne ławice ryb kryjących się w cieniu platformy.
Nurkowanie na Sipadanie (fot: P.A. Trześniowski 2018)
Borneo – ostatnie resztki pierwotnej dżungli
Orangutan na Borneo (fot: P.A. Trześniowski 2012)
Po tygodniu na wodzie i nurkowaniach na Sipadanie przenosimy się na brzeg i zaczynamy rajd po ostatnich zachowanych skrawkach dzikiej przyrody Borneo. Zapewne wiecie, że cała prawie wyspa padła pod siekierami plantatorów palmy oleistej. Zaczynamy zatem od wycieczki z dwoma noclegami w stacji naukowej, w sercu ostatniego skrawka pierwotnej dżungli Borneo. Żyje tam masa endemitów, a każdy spacer po okolicy przynosi spotkania ze skarbami natury.
Tajemnicza dolina…
Kameleon – jeden z wielu gatunków w resztkach pierwotnej dżungli Borneo (fot: P.A. Trześniowski 2018)Cyweta owocożerna wysoko w koronie osiemdziesięciometrowego olbrzyma (fot: P.A. Trześniowski 2018)Małpa czerwonolistna w resztkach pierwotnej dżungli Borneo (fot: P.A. Trześniowski 2018)
W pierwotny lesie Borneo rosną potężne ponad siedemdziesięciometrowe drzewa, których korony to niezależne ekosystemy. Pomiędzy gałęziami widać latające ssaki. Jeżeli pamiętacie tarsiery z Filipin to tu, w tej dolinie możemy spotkać nocą na dziko ich pobratymców. Zdarzyło mi się również spotkać tu z bliska na dziko orangutany – rzecz, która nie zdarza się czasem nawet naukowcom pracującym w lesie przez kilkanaście lat. Jeśli dopisze nam szczęscie może spotkamy słoniki karłowate? Na pewno zaś groteskowe dzioborożce i tutejsze warany.
Zimorodek na nocnym spacerze po pierwotnej dżungli Borneo (fot: P.A. Trześniowski 2018)Waran leśny albo paskowany w resztkach pierwotnej dżungli Borneo (fot: P.A. Trześniowski 2018)Kameleon – jeden z wielu gatunków w resztkach pierwotnej dżungli Borneo (fot: P.A. Trześniowski 2018)
Następnie odwiedzimy ośrodek dostosowawczy orangutanów (Pongo pygmaeus) odbieranych z niewoli. Orang utan w malajskim to człowiek lasu, podobnie jak orang laut – oznacza człowieka morza, a zatem również nurka 😉 Młode orangutany przez parę lat uczą się tam na nowo jak samodzielnie przeżyć w lesie, a gdy poczują się na siłach opuszczają ośrodek. Zobaczymy też stację badawczą biruangów – niedźwiadków malezyjskich. Na koniec przepłyniemy rzeką Kinabatangan, gdzie można spotkać masę ptaków i pływające warany oraz legendarną jaskinię Gomatong.
Mało kto zdaje sobie sprawę, że warany doskonale pływają, nie tylko te z Komodo… (fot: P.A. Trześniowski 2017)Świnia brodata w resztkach pierwotnej dżungli Borneo (fot: P.A. Trześniowski 2018)
Kuala Lumpur – miasto-perła Azji Południowo-Wschodniej
Słynne Petronas Tower w Kuala Lumpur (fot: P.A. Trześniowski 2012)
Na ostatni nocleg wrócimy do Kuala Lumpur – jednego z najbardziej niesamowitych miast na Ziemi. Będziemy mieć cały dzień na zwiedzanie miasta czy zakupy w Chinatown. Możemy wjechać na słynne Petronas Towers – scenerię pamiętnego thrillera Entrapment z piękną Catherine Zeta-Jones i legendarnym sir Thomasem Seanem Connerym. Chętnych zabiorę do niemniej słynnej świątyni hindu w Batu Caves – ogromnej jaskini z tamilskim sanktuarium Hindu, poświęconym Muruganowi. Zgodnie z planem do Europy wylatujemy dopiero około 21, więc wystarczy jeżeli na lotnisku pojawimy się wieczorem.
Chinatown w Kuala Lumpur… (fot: P.A. Trześniowski 2012)
To jak? Lecimy?
Dzieci z ludu Bajau – cyganów morskich, którym ewolucyjna adaptacja pozwala na wstrzymwanie oddechu pod wodą znacznie dłużej niż innym przedstawicielom gatunku Homo sapiens (fot: P.A. Trześniowski 2017)
Koszt wyprawy MALEZJA 2026: Sipadan, Borneo i Kuala Lumpur
4500 EUR + przelot (przy minimum 4 osobach), 4880 EUR + przelot przy dwóch nurkujących osobach
Na dzień dzisiejszy koszty przelotów powinny zamknąć się w kwocie 4200-4500 PLN – im szybciej zasadzimy się na bilety w dobrych cenach, tym lepiej dla nas!!
Plan podróży
Chinatown w Kuala Lumpur… (fot: P.A. Trześniowski 2012)
Planujemy dość wygodne loty z Warszawy – z wylotem 10:00 w sobotę i lądowaniem w Kuala Lumpur kolejnego dnia około 8 rano. Czeka nas jednak jeszcze przelot na Borneo, gdzie wylądujemy około południa oraz transfer łodzią na platformę położoną nieopodal wyspy Mabul i niedaleko na sam Sipadan.
Lot powrotny dwa tygodnie później w sobotę wieczorem zaniesie Was do Warszawy 1 listopada po szóstej rano.
Sipadan (fot: P.A. Trześniowski 2018)
Zaklepane daty wyprawy to 17 października – 1 listopada. Liczę na weteranów dawnych wypraw nurkowych ALPHA-DIVERS oraz generalnie nurków na poziomie ponieważ ja też lubię cieszyć się nurkowaniem 😉 Nie zostało mi wiele zdjęć, jednak opracowałem program, który zawiera wszystko to co najlepsze na Sipadanie i Borneo, na bazie moich wypraw i kilkunastoletnich doświadczeń, w tym kilku wypraw nurkowych na Sipadan i Borneo 😉 Jestem pewien, że na miejscu Was to wszystko zachwyci i będziecie chętnie wracać do tych dni wspomnieniami. O tej porze roku jest jeszcze jednak czas, aby modyfikować program pod pierwszych zgłaszających się uczestników.
Lina Jona – doskonałe narzędzie nie tylko do nurkowania w prądzie. Przemek Trześniowski (ALPHA-DIVERS), Sipadan 2012
Tajemnice Peten: El Mirador i Tikal (10 albo 16 dni z karaibskim chilloutem w Belize) 21-30 III lub 21 III – 04 IV 2026
Trekkking, El Mirador, Tikal, Nakbe, El Tintal, Wakna, La Florida, Peten, Gwatemala, Belize, Cayos, Ambergris, Caulker, wyprawa z polskim archeologiem-majanistą, chillout, Karaiby
Szczyt piramidy La Danta w El Mirador oglądana ze szczytu piramidy triadycznej 1 w Nakbe przez teleobiektyw (fot: P.A. Trześniowski 2022)
El Mirador i Tikal w trakcie jednej wyprawy?! Najwyższa piramida Majów okresu preklasycznego – z czasów świtu cywilizacji, a przy okazji największa kiedykolwiek pod względem objętości – La Danta (72 m / 2,6 mln m3) i Templo IV – najwyższa piramida okresu klasycznego, złotego wieku cywilizacji Majów (72 m). Dwie piramidy z dwóch różnych epok historycznych, dwa szczyty możliwości architektonicznych dwóch tak naprawdę różnych cywilizacji… W latach 1930. La Danta i sąsiednia piramida El Tigre były uważane za wygasłe wulkany…
Ikoniczna piramida Templo I w Tikal, grobowiec Jasaw Chan K’awiila I. W tle Północny Akropol – nekropolia władców Yax Mutul (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Właściwie czemu nie?! Wejdziemy na je obie i z obu będziemy witać wschody Słońca nad oceanem zieleni deszczowych lasów Peten. Wejdziemy na wiele innych preklasycznych piramid z okresu świtu ich cywilizacji w Niecce Mirador-Calakmul. Na piramidy triadyczne w Nakbe i El Tintal, na piramidę El Tigre, Los Monos i La Pava w El Mirador, na Wielką Piramidę w Tikal. Na szczytach piramid będziemy obserwować zarówno wschody jak i zachody Słońca. I niebo po zachodzie, bo dzięki bezkresnemu oceanowi zieleni, bez jednego świattła ani śladu ludzi, nigdy nigdzie nie widziałem na raz tyle gwiazd…
Zachód Słońca nad Peten ze szczytu jednej z piramid triadycznych na stanowisku archeologicznym El Tintal (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Spędzimy sześć dni na trekkingu przez zieloną dżunglę Peten, obozując w lesie i poruszając się niesamowitymi starożytnymi drogami Majów sprzed ponad dwóch tysięcy lat. Zajrzymy do grobowców władców Majów w El Güiro (Wakna) i La Muerta. Następnie odpoczniemy w luksusowym ośrodku z basenem w Tikal, spacerując z rozpędu po najwspanialszych odrestaurowanych ruinach złotego wieku Majów, przy tym nadal słuchając niesamowitych odgłosów przyrody.
Penelopa w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Ostatni wieczór spędzimy na wyspie Flores. Tam gdzie mieściło się postklasyczne Noj Peten – ostatnie miasto Majów, które padło pod hiszpańskim butem dopiero w 1697 r. – w 178 lat po rozpoczęciu konkwisty ziem Majów. Popłyniemy na ostatni zachód Słońca na półwysep Tayasal, gdzie również mieści się mało znane stanowisko archeologiczne (jako pretekst do podziwiana fenomenu zachodu nad wodą).
Jezioro chilloutu – Lago de Peten Itza, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2017)
Nazajutrz część z nas może wrócić do Polski, pozostali pojadą do Belize na dobrze zasłużony chillout na Karaibach – na jednej z koralowych wysp Mezoamerykańskiej Rafy Barierowej. Decyzję czy będzie to Ambergris Caye czy Caulker Caye, czy obie te piękne wyspy pozostawiamy uczestnikom. Ambergris to La Isla Bonita z koweru w wykonaniu Madonny, Caulker ma bardziej backpakkerski klimat.
Stara architektura drewniana na La Isla Bonita – San Pedro na Ambergris Caye (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Na belizeńskich Cayos, oprócz smażenia się na plaży, można nurkować, snorklować, łowić ryby, ścigać się golfcartami przez lasy namorzynowe, czy przelecieć awionetką nad słynnym karaibskim Blue Holem, odkrytym przez legendarnego kapitana Jacquesa Yvesa Cousteau. Ilość miejsc na wyprawie jest jak zwykle mocno ograniczona – przede wszystkim dla klimatu, ale również ze wzgłędów logistycznych, a rezerwacje noclegów w Parku Narodowym Tikal wymagają odpowiedniego wyprzedzenia.
Krwawe zorze wieczorne nad piramidami Majów w Tikal (fot: P.A. Trześniowski 2015)
Wyprawa do El Mirador
Eskpedycja w selwie na terenie Niecki Mirador-Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2017)
Trekking do El Mirador trwa niecałe 6 dni, co oznacza 5 nocy w selwie – środkowoamerykańskiej wersji dżungli. Noce spędzamy w stałych obozowiskach z własnymi kuchniami i toaletami na najbardziej podstawowym poziomie. Przydadzą się mokre chusteczki. W większości obozowisk znajdują się proste prysznice (wyjątek to samo El Mirador, gdzie prysznice są w gestii straży parku i korzystanie z nich jest płatne drogą nieoficjalną). Śpimy wygodnie na materacach w jedno- dwusosobowych namiotach, które rozbijane są pod stałym zadaszeniem.
Obozowa kuchnia w Nakbe, Niecka Mirador-Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Do przejścia mamy:
Carmelita > El Tintal: 18 km (~5,5 h)
El Tintal > El Mirador: 24 km (~7,5 h)
El Mirador > Nakbe: 14 km (~3,5 h)
Nakbe > La Florida: 34 km (~8 h)
La Florida > Carmelita: 11 km (~3,5 h)
Zachód Słońca nad Peten ze szczytu preklasycznej piramidy triadycznej 1 w Nakbe. W tle piramida triadyczna La Danta w El Mirador (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Jedzenie i picie w Niecce Mirador-Calakmul
Tortille z mąki kukurydzianej dopiekane na kamieniu w lesie w trakcie archeowyprawy w Peten (fot: P.A. Trześniowski 2017)
W trakcie trekkingu do El Mirador nikt nie chodzi głodny. W naszych karawanach podróżują osoby zajmujące się wyłącznie przyrządzaniem posiłków, więc tak w obozowiskach jak również w trakcie przystanków na trasie jest co wrzucić na ruszt. Podczas marszu zabieramy z sobą małe butelki na wodę, która na postojach możemy uzupełniać oraz drobne energetyczne przekąski. W trakcie dłuższych przystanków jest pora na lunch.
Logistyka trekkingu do El Mirador
Karawana mułów w obozowisku La Florida, Niecka Mirador, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2022)
W selwie nie będziemy potrzebować zbyt wielu ubrań i rzeczy. Wszystko co zbędne możemy zostawić w Carmelita – ostatniej wiosce na trasie, do której prowadzi przejezdna dla aut terenowych i ciężarówek droga. Cała reszta naszych rzeczy jest natomiast transportowana w bagażach przytroczonych na mułach. W trakcie trekkingu nie ma dostępu do sieci ani do elektryczności. Pamiętajcie o odpowiedniej liczbie zapasowych baterii i powerbankach.
Ostronos (coati) nieopodal basenu na terenie naszego hotelu w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2023)
W Tikal mamy do dyspozycji basen, prysznice, prąd kilka godzin dziennie (generator) – pełną cywilizację ;). Ośrodek jest jednak położony w samym sercu dżungli, gdzie wszędzie dookoła chodzą dzikie zwierzęta. Z perspektywy gastronomicznej do wyboru będzie tania lokalna jadłodajnia lub wykwintna hotelowa restauracja. Na wyspie Flores będzie już prawie wszystko czego dusza zapragnie 😉
Isla de Flores, jezioro Peten Itza, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Flores to pora na chillout – jakże zasłużony po tak zacnej wyprawie!! Na wyspie można wypożyczyć kajaki i zamiast nóg zmęczyć wreszcie ręce 🙂 Można wykąpać się w jeziorze, bez większych obaw, że staniemy się punktem zainteresowania krokodyli (są, ale w pobliże miasta podpływają za dnia raczej rzadko). Chętni na większy chillout, będą go mogli pogłębić na belizeńskich cayos, pozostali mogą wracać stąd awionetką do Ciudad de Guatemala, a stamtąd już z powrotem do Europy.
Koszty wyprawy do El Mirador i Tikal
Para tukanów tęczodziobych w koronach drzew w trakcie zachodu Słońca obserwowanego ze szczytu Wielkiej Piramidy w Tikal (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Koszt dołączenia do wyprawy do El Mirador i Tikal to 1750 EUR + przeloty + ewentualny chillout na Karaibach. Cena obejmuje pełne wyżywienie w trakcie trekkingu do El Mirador, wszystkie noclegi, transfery na terenie Gwatemali i bilety wstępu oraz opiekę przewodnika. Cena nie obejmuje wyżywienia poza trekkinigiem do El Mirador, kosztów transferów i pobytu na terenie Belize, czy ewentualnej dopłaty za kuszetkę w trakcie transferu z miasta Gwatemala do Peten.
Krokodyl w jednej z leśnych lagun na terenie Parku Narodowego Tikal (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Proponowane loty do Gwatemali
Kacyk Montezumy w trakcie trelu na centralnym placu Tikal (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Zakładamy dwie opcje: 1) przylot i wylot z Ciudad de Guatemala, z dolotem z lotniska we Flores w wersji krótszej; lub 2) przylot do Ciudad de Guatemala i powrót z Belize City w wersji dłuższej z chilloutem na Karaibach.
KLM [WAW > GUA | BZE > WAW]
wylot z Warszawy 21 marca 6:05 przez Amsterdam i Panamę [lądowanie 19:52]
powrót z Belize City 4 kwietnia 12:17 przez Minneapolis i Amsterdam
realne, a przy tym krótkie czasy na przesiadki
cena: 5381 w wersji light (bez bagażu rejestrowanego, z bagażem +543 PLN)
KLM [WAW > GUA | FRS > WAW]
wylot z Warszawy 21 marca 6:05 przez Amsterdam i Panamę [lądowanie 19:52]
powrót z Flores 13:40 i Ciudad de Guatemala 16:23 30 marca przez Panamę i Paryż
realne, a przy tym krótkie czasy na przesiadki, brak przesiadek w USA
cena: 4866,46 + 210 w wersji light (bez bagażu rejestrowanego, z bagażem +543 PLN)
Wieczorne zorze nad centralnym placem i klasycznymi piramidami Tikal (fot: P.A. Trześniowski 2015)
Transfer Guatemala >> Flores
Z Ciudad de Guatemala musimy dostać się do Peten nocnym autobusem. Potem jedziemy do Carmelita, jemy śniadanie i wyruszamy w drogę. Podróż trwa w przybliżeniu osiem godzin. Ja zwykle daję radę zasnąć w fotelu, ale w tych autobusach jest również kilka kuszetek, więc jeśli ktoś potrzebuje większej wygody, to z odpowiednim wyprzedzeniem można zarezerwowac taką wersję.
godziny: 22:30 – 6:30 (to ostatni autobus i musimy na niego zdążyć)
koszt: 262,5 QTZ miejsce siedzące, 315 QTZ kuszetka
Opcjonalne zwiedzanie Antigua Guatemala
Barokowa elewacja jednej z kolonialnych świątyń zrujnowanych w trakcie trzęsienia ziemi, które zmusiło Gwatemalę do przeniesienia stolicy. Kolumny na gónym piętrze to już Churrigueresque – hiszpański ultrabarok (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Część grupy przylatuje do Gwatemali w piątek 20 marca rano. Z lotniska Aurora jedziemy prosto do Antigua Guatemala, gdzie spędzimy popołudnie, noc i większą część kolejnego dnia, zwiedzając przede wszystkim ruiny wspaniałych ultrabarokowych kościołów, zrujnowanych w trakcie trzesięnia ziemi. Będzie to również czas na spotkanie z żywą kulturą Wyżyn Majów oraz ulicznym jedzeniem.
Zachód Słońca nad Peten w El Mirador ze szczytu preklasycznej piramidy triadycznej El Tigre (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Był 1962 r. kiedy sir Ian Graham, ostatni z wielkich polowych archeologów i najbardziej prawdopodobny pierwowzór filmowego Indiany Jonesa (zachował się film z sir Grahamem posługującym się pejczem), wracał samolotem z okolic Rio Azul, stanowiska leżącego na pograniczu dzisiejszego Peten w Gwatemali i Rezerwatu Biosfery Calakmul w meksykańskim stanie Campeche. Czekał go krótki lot do miasta Gwatemala nad bezkresnym zielonym oceanem tropikalnych lasów Peten – rozliczenia, sprawozdania, raporty… Szczęśliwy los sprawił, że przypadło mu miejsce po prawej stronie awionetki…
Wygasłe wulkany?
Szczyt preklasycznej piramidy triadycznej w Nakbe przez teleobiektyw ze szczytu piramidy triadycznej Mano de Leon w El Tintal (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Gdy dostrzegł dwa porośnięte drzewami stożki, przebijające linię horyzontu, postanowił sprawdzić, czy nie zarejestrowano w tym miejscu jakiegoś stanowiska archeologicznego. W latach 30. XX stulecia nad Peten odbył się zwiad lotniczy, który miał pomóc znaleźć nieznane jeszcze stanowiska. Oba te stożki zaklasyfikowano wtedy …jako wygasłe wulkany. Peten to południowa część olbrzymiej wapiennej płyty półwyspu Jukatan, tam nie ma miejsca na wulkany. Sir Ian wkrótce znów znalazł się w drodze…
Szczyt preklasycznejj piramidy triadycznej El Tigre w El Mirador ze szczytu piramidy La Danta przez teleobiektyw (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Nie było lekko, sir Ian Graham najpierw trafił do Naachtun (byłem tam w 2016, więc wiem, że przestrzelił aż o dwa dni drogi na północny-zachód), gdzie nie znalazł jednak aż tak wielkich piramid. Dopiero po powrocie mógł zorientować się, że to miasto, do którego w latach 20. dotarł z Calakmul Morley, Sylvanus Morley – słynny archeolog-szpieg. Graham wyruszył jeszcze raz i tym razem point blanc! El Mirador, z hiszp. Punkt Widokowy, wzięło swoją nazwę od pobliskiego obozowiska chicleros.
Największe i najstarsze piramidy Majów…
Tajemnice El Mirador odkopane przez archeologó – słynny preklasyczny relief z centralnego akropolu ze sceną z mitu kreacyjnego Majów (fot: P.A. Trześniowski 2017)
Na miejscu zdumiały Grahama dwie rzeczy: 1) nigdy do tej pory nie widział tak potężnych piramid, 2) nigdy dotąd nie widział tak starych… wszystko tak szczelnie przykrywała dżungla, że nigdzie nie zachowała się wolnostojąca architektura. Wniosek: sir Graham znalazł preklasyczne miasto z piramidami wyższymi od jakichkolwiek klasycznych nie był łatwym kąskiem do przetrawienia dla ówczesnego świata nauki. Pierwsze badania archeologiczne w El Mirador zaczęło się dopiero na początku lat 80. ubiegłego stulecia, potwierdzając tezę odkrywcy.
El Mirador i Tikal – teatry tysiącletniej wojny…
Luke Skywalker Nizin Majów – Jasaw Chan K’awiil I w wersji namacalnej (piramida grobowa) i eterycznej (jadeitowe klejnoty, które znaleziono wewnątrz) – władca Tikal, który po raz ostatni zakręcił wielkim kołem fortuny na Nizinach Majów, pokonując w bitwie władcę Węża, Yuknoom Yichaak K’ahk’a z Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Sir Graham znalazł w tej części Peten jeszcze kilka miast: El Tintal, Nakbe, El Güiro… Wszystkie były tak stare i wszystkie połączone drogami, potężnymi sacbe ciągnącymi się na dziesiątki kilometrów, widocznymi z satelit (z kilkoma wyjątkami, jak Uxmal–Kabah, czy pajęczyna wokół Coba, dróg międzymiastowych również nie budowano już w klasyku). Znalazł najstarszy organizm państwowy na Nizinach Majów – Pierwsze Królestwo Węża, bo tam odkryto najstarsze wystąpienie glifu KAN – głowy węża oraz jego „pełnosylwetkowe”, preklasyczne wersje – glif herbowy panoszącej się po Nizinach w klasyku, groźnej dynastii Kaanul.
Wczesnoklasyczny glif herbowy dynastii Węża (Kaanul) w El Mirador – najstarsze znane wystąpienie na Nizinach Majów (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Kaanul – Dynastia Węża to jedna z dwóch potęg, które rządziły później światem Majów przez prawie cały złoty wiek. Druga, miała siedzibę w Tikal. To właśnie szlakiem sir Iana Grahama wyruszymy na wyprawę przez Pierwsze Królestwo Węża, a później Tikal – stolicę Nowego Porządku, która rzuciła stary świat Węży na kolana… Na jakiś czas, bo fortuna kołem się toczy i nigdzie nie widać tego tak wyraźnie jak tam 😉
Archeoprzewodnik
Mój przyjaciel, wytrawny nurek jaskiniowy Grzesiek Krzątała we wnętrzu obrabowanego grobowca na terenie stanowiska archeologicznego El Guiro / Wakna, Niecka Mirador, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Wyprawę do El Mirador i Tikal prowadzę osobiście! Jako ekspert od Kaanul i ich wielowiekowej wojny z Nowym Porządkiem nigdzie nie czuję się tak na miejscu… może jeszcze w Rio Bec 😉 Przygotujcie się na wykłady na postojach (po selwie poruszamy się cicho, aby dać sobie szansę na najbardziej niesamowite spotkania z przyrodą Ameryki Środkowej). Wędrować będziemy przez przestrzeń, ale i przez epoki. Na trasie mamy bowiem preklasyk, klasyk i postklasyk – trzy różne i odrębne cywilizacje, które łączą geny. W ciągu 10 dni usłyszycie więc kwintesencję tego, czego można się dowiedzieć o Majach. Następnie eskortuję ekipę na wybrzeże Morza Karaibskiego i wracam do Peten na wykopaliska 🙂
Przemek Trześniowski na szczycie największej preklasycznej piramidy triadycznej La Danta w El Mirador, Peten, Gwatemala (fot: Grzesiek Krzątała)
Meksyk, Jukatan: Quintana Roo, Yucatan, Campeche i Chiapas, dwutygodniowa wyprawa objazdowa dookoła meksykańskiej części półwyspu i to co najlepsze w Chiapas
Zapraszam do Meksyku na wyprawę marzeń. Dwa tygodnie, pięć meksykańskich stanów: Quintana Roo, Yucatan, Campeche, Tabasco i Chiapas. Od lotniska do lotniska w całości wypełniam dany mi czas. Na tak bogaty przyrodniczo i kulturowo obszar to tak naprawdę wcale nie jest długo 😉 Spędzimy go jednak intensywnie, nie tracąc ani chwili i kolekcjonując wrażenia od pierwszej chwili do ostatniej. Przejedziemy razem ponad 3000 km. Zwiedzimy na spokojnie i dogłębnie 25 stanowisk archeologicznych. Doświadczymy kilku fenomenów natury…
Mapa archeowyprawy Meksyk: Tajemnice Jukatanu i Chiapas
Dzień 1 – Witajcie na półwyspie Jukatan
Harmonogram wyprawy dostosowany jest zawsze do konkretnych przelotów, tak abym mógł sprawnie odebrać grupę z lotniska w Cancun. W zależności od czasu trwania procedur imigracyjnych, wymienimy walutę jeszcze tego samego dnia w Cancun, albo kolejnego, przejeżdżając przez Tulum (kurs na lotnisku w Cancun nie należy do najbardziej atrakcyjnych). Zjemy kolację na trasie, racząc się prostą lokalną kuchnią Jukatanu. Nocujemy w hoteliku prowadzonym przez Majów nieopodal najważniejszego stanowiska archeologicznego na północy półwyspu.
Empanada – meksykańska kuchnia na targowisku w Carillo Puerto (fot: P.A. Trześniowski 2024)Świeże warzywa i owoce na mercado – targowisku w Valladolid (fot: P.A. Trześniowski 2024)Empandas – ser i warzywa zawijane w pierożki z tortilli. Południowo-wschodnie Campeche (fot: P.A. Trześniowski 2024)Świeże warzywa i owoce na mercado – targowisku w Carillo Puerto (fot: P.A. Trześniowski 2024)Owoce i warzywa w Tulum, Quintana Roo, Jukatan, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2019)Huevos Motulenos w południowo-wschodnim Campeche (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Dzień 2 – Coba oraz Dom Kuguara i Małp – rezerwat Majów nad śródleśną laguną
Ze względu na różnicę stref czasowych, zwykle kilka pierwszych dni po przylocie wszyscy zrywają się rano. Możemy wykorzystać ten zapał, jadąc na wschód Słońca nad jedną z lagun otaczających ruiny Coba – niegdyś jednego z najpotężniejszych, a dziś najbardziej niedocenianych ośrodków Majów. Coba było jedną z panregionalnych potęg na skalę Tikal, Dzibanche/Calakmul, Copan, Palenque czy Tonina!
Budzący się dzień na łonie natury to jednak spektakl innego rodzaju. Znam miejsce, w którym najpopularniejsze z tutejszych kondorowatych: sępniki czarne oraz różowogłowe suszą skrzydła, aby pozbyć się nocnej rosy i przygotować do wymogów kolejnego dnia pracy w służbach sanitarnych półwyspu Jukatan. Po spotkaniu z przyrodą pora na śniadanie, a dopiero potem na poranny spacer w ruiny…
Poranna ceremonia suszenia skrzydeł w Coba… Tych, którzy zechcą wstać a wschód Słońca, mogę zabrać na bliskie spotkanie z kondorami (fot: P.A. Trześniowski 2023)Piramida Nohoch Mul (42 m) w Coba – najwyższa w północnej części półwyspu Jukatan (fot: P.A. Trześniowski 2020)Kutz’ – barwny indyk pawi w ruinach Coba (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Piramida Nohoch Mul (42 m) w Coba – najwyższa w północnej części półwyspu Jukatan (fot: P.A. Trześniowski 2020)Piramida Xaibe w Coba, wybudowana w sercu systemu dróg rozchodzących się z miasta (fot: P.A. Trześniowski 2020)Kutz’ – barwny indyk pawi w ruinach Coba (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Poza najwyższą piramidą na północny półwyspu Jukatan, Coba słynie ze stel. Zgromadzone w swoistym lapidarium przez postklasycznych Majów przedstawiają obrazy władców z epok dawno minionych. W tym tajemmniczej cesarzowej, która na różnych stelach prezentuje swych kilkunastu jeńców. To za jej panowania wybudowano drogę łączącą Coba z ruinami Yaxuna – najdłuższą spośród majańskich dróg, bo jej drugi koniec mieści się aż 100 km na zachód, aż pod Chichen Itza… Innym rarytasem są daty w Wielkiej Długiej Rachubie, użytej jedynie kilkakrotnie na skalę świata Majów wersji kalendarza, którego wyzerowanie przesunęłoby nas wstecz o eony przed Wielkim Wybuchem.
Po wizycie w runach Coba, co zajmnie nam około 2-3 godzin, pojedziemy na spotkanie z szamanem, zapolujemy na czepiaki i wyjce, zejdziemy na dno świętej jaskini, opuścimy się się do złowrogiej cenoty (stanowisko archeologiczne ze 120 szkieletami na dnie, które… zobaczymy wieczorem na filmie z mojej prospekcji podwodnej), odpoczniemy nad laguną ze wspaniałą, ciepłą i czystą wodą. Czy można sobie wyobrazić ciekawszy pierwszy dzień w Meksyku? 😉
Majański oltarz w rezerwacie Majów w trakcie obrzędu z h’menem (fot: P.A. Trześniowski 2023)Zachód Słońca nad laguną w śródleśnym rezerwacie Majów (fot: P.A. Trześniowski 2023)Majański oltarz Cruzoob – w religii Mówiącego Krzyża w rezerwacie Majów (fot: P.A. Trześniowski 2023)Jaskinia z cenotą na dnie w rezerwacie Majów (fot: P.A. Trześniowski 2022)Śródleśna laguna w rezerwacie Majów (fot: P.A. Trześniowski 2022)Majański oltarz Cruzoob – w religii Mówiącego Krzyża w rezerwacie Majów (fot: P.A. Trześniowski 2022)Majański ołtarz w rezerwacie Majów w trakcie obrzędu z h’menem (fot: P.A. Trześniowski 2022)Pom – copal – majańskie kadzidło w trakcie obrzędu rezerwacie Majów (fot: P.A. Trześniowski 2022)Śródleśna laguna w rezerwacie Majów (fot: P.A. Trześniowski 2021)Zejście przez portal do majańskich zaświatów – jedno z największych znanych cmenatrzysk Majów, odkryte na dnie cenotyChel – modrowronka, zielona jeden z rzadszych krukowatych Juaktanu i Meksyku (fot: P.A. Trześniowski 2023)Chel – modrowronka, jeden z krukowatych Juaktanu i Meksyku (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Dzień 3 – Wschód Słońca nad Laguną Siedmiu Kolorów, najstarsze piramidy i pierwsza stolica Drugiej Dynastii Węża
Wschód Słońca nad laguną Bacalar. Prywatny pomost w jednym z zaprzyjaźnionych resortów (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Większość stanowisk archeologicznych cywilizacji Majów łatwo dostępnych do zwiedzania pochodzi z okresu klasycznego i postklasycznego. Najstarsze z miast z potężnymi piramidami triadycznymi, jak El Mirador, Nakbe, Yaxnohcach czy El Tintal, pozostaję głęboko w tropikalnej selwie Niecki Mirador-Calakmul. Wielkim wyjątkiem od reguły jest otwarte na początku 2025 roku stanowisko Ichkabal. Zobaczymy tutaj jedne z najstarszych i największych piramid meksykańskiej części Jukatanu.
Wraz z upadkiem preklasycznej cywilizacji Majów i świtem klasycznej, Ichkabal opustoszało tak, jak inne wielkie ośrodki z piramidami triadycznymi. Nieopodal rozkwitło Dzibanche. Stolica dynastii Węża (Kaanul), która stąd właśnie rozpoczęła ekspansję na Niziny Majów w okresie klasycznym. Choć preklasyczny i klasyczny ośrodek Węży są odległe od siebie ledwie 11 km (w przeszłości były połączone drogą), przejazd pomiędzy nimi zajmie dwie godziny. Musimy objechać rozlewiska, które dały podstawę do rozwoju majańskiego rolnictwa. Szukanie śladów Węży to okazja do drugiego spotkania z małpami. W ruinach Dzibanche zdarzają się czepiaki i wyjce, a czasem szary lis – chomak.
Na zakończenie dnia docieramy do Xpujil, aby przespacerować się po tutejszym stanowisku Xpuhil I. Tutejszy Pałac Trzech Wież to piękny przykład stylu architektonicznego Rio Bec. W ruinach zdarzają się czasami sokoły białogardłe. W spokojne dni przemknie szary lis… Ulokujemy się w prostym hotelu położonym w samym centrum miasteczka, skąd wygodnie spacerem będziemy mogli docierać na śniadania, kolacje, do sklepów oraz na bazar z owocami. Robią tutaj najlepsze quesadillas…
Kiedy ranne wstają zorze… wschód Słońca nad laguną Bacalar. Prywatny pomost w jednym z zaprzyjaźnionych resortów (fot: P.A. Trześniowski 2025)Trogona łatwo wypatrzyć nad laguną Bacalar (fot P.A. Trześniowski)
Panorama ze szczytu wielkiej niczym góra preklasycznej piramidy triadycznej w Ichkabal (fot: P.A. Trześniowski 2025)Chomak – szary lis wirgiński. Spotykamy je często w ruinach Becan, Calakmul, Dzibanche i wielu mniejszych stanowisk w regionie Rio Bec (fot: P.A. Trześniowski 2023)Szczytowa część wczesnoklasycznej piramidy triadycznej w Dzibanche (fot: P.A. Trześniowski 2019)Wyścig na schodach wczesnoklasycznej piramidy triadycznej w Dzibanche (fot: P.A. Trześniowski 2019)Dzibanche – wczesnoklasyczna stolica dynastii Węża – Kaanul (fot: P.A. Trześniowski 2020)Piramida Kormoranów w Dzibanche skrywa grobowce wężowładców z dynastii Kaanul (fot: P.A. Trześniowski 2020)Wspaniały przykład matapalo – pasożytniczej formy figowca duszącego (fot: P.A. Trześniowski 2021)Pałac Trzech Wież w Rio Bec, ewenement architektoniczny na skalę nie tylko regionu (fot: P.A. Trześniowski 2023)Pałac Trzech Wież, jedna z najsłynniejszych budowli w stylu architektonicznym Rio Bec (fot: P.A. Trześniowski 2023)W Meksyku najlepsze quesadille serwują w Xpujil. Uwielbiamy je cały rok i nikt nie jest po nich głodny… (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Dzień 4 – W sercu regionu Rio Bec
Prawdziwy Meksyk… niewielka osada gdzieś na końcu świata… (fot: P.A. Trześniowski (2023)
Becan – stolica regionu Rio Bec to jedno z najbardziej wyjątkowych miast Majów. Otoczone jest preklasyczną fosą, a wśród piramid znajduje się wiele ukrytych przejść i zakamarków. To miejsce, w którym spędzimy kilka godzin, a drugie śniadanie możemy zjeść na szczycie jednej z piramid, obserwując polujące sokoły. Następnie odwiedzimy dwa satelitarne stanowiska Becan. Prócz historii tej części świata Majów będziemy zgłębiać tajemnice stylu architektonicznego Rio Bec i dwóch pokrewnych my późnoklastcznych stylów architektonicznych: Chenes i Puuc. Zobaczymy dzisiaj aż sześć zoomorficznych portali. Wszystkie trzy stanowiska są położone w selwie – prócz skarbami architektury są też matecznikami dzikiej przyrody. Często zdarzają się tam małpy (tak czepiaki jak wyjce), lisy szare oraz sokoły białogardłe
Klasyczna piramida IX w Becan, wzniesiona w stylu Peten z późniejszymi modyfikacjami (fot: P.A. Trześniowski 2019)Architektoniczna maska – jedyna ocalała na fasadzie piramidy IX w Becan, po jej przebudowe w epoce schyłkowoklasycznej (fot: P.A. Trześniowski 2019)Zoomorficzny portal w stylu Chenes na szczycie piramidy X w Becan – oczywiście schyłkowoklasyczny dodatek (fot: P.A. Trześniowski 2023)Piramida IV w Becan ze schyłkowoklasyczną nadbudową w stylu Rio Bec (fot: P.A. Trześniowski 2022)Klasyczna piramida IX w Becan, wzniesiona w stylu Peten z późniejszymi modyfikacjami (fot: P.A. Trześniowski 2023)Piramida IV w Becan (fot: P.A. Trześniowski 2023)Podwójny portal zoomorficzny w stylu Chenes w sercu regionu Rio Bec (fot: P.A. Trześniowski 2023)Zoomorficzny portal w stylu Chenes w sercu regionu Rio Bec (fot: P.A. Trześniowski 2019)Czarny wyjec jukatański (Alouatta pigra) na jednym ze stanowisk archeologicznych w regionie Rio Bec w południowo-wschodnim Campeche (fot: P.A. Trześniowski 2023)Perfekcyna mieszanka stylów architektonicznych Rio Bec, Chenes i Puuc w ramach najbardziej eklektycznego dworku w regionie Rio Bec (fot: P.A. Trześniowski 2023)Czarny wyjec jukatański (Alouatta pigra) na jednym ze stanowisk archeologicznych w regionie Rio Bec w południowo-wschodnim Campeche (fot: P.A. Trześniowski 2021)Czarny wyjec jukatański (Alouatta pigra) na jednym ze stanowisk archeologicznych w regionie Rio Bec w południowo-wschodnim Campeche (fot: P.A. Trześniowski 2021)
Dzień 5 – Druga Stolica Drugiej Dynastii Węża, najwyższe piramidy i Wulkan Nietoperzy
Wielka Piramida II w Calakmul ze szczytu piramidy VII (fot: P.A. Trześniowski 2020)
Dwie wielkie piramidy Calakmul mierzą sobie po około 50 m wysokości. Ze szczytu jednej z nich widać przy dobrej przejrzystości powietrza odległą o czterdzieści kilometrów potężną piramidę triadyczną La Danta w El Mirador – najbardziej masywną piramidę Majów zbudowaną jeszcze w okresie preklasycznym. Calakmul od połowy okresu klasycznego – złotego wieku Majów, stało się drugą stolicą agresywnej dynastii Węża (Kaanul). To tu przeniesiono ich świętą jaskinię z Dzibanche. Na terenie tego rozległego stanowiska, położonego głęboko w rezerwacie przyrody, spędzimy ponad pół dnia. W drodze powrotnej zobaczymy wspaniałe wczesnoklasyczne reliefy, a przed zachodem Słońca doświadczymy przyrodniczego fenomenu, zwanego Wulkanem Nietoperzy.
Stanowiska archeologiczne w selwie to codzienna walka śladów cywilizacji Majów z przyrodą (fot: P.A. Trześniowski 2020)Na tarasie Wielkiej Piramidy II w Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2019)Stele u podnóża Wielkiej Piramidy II w Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2020)Uxte’tuun – Trzy Kamienie – tak niegdyś nazywało się państwo ze stolicą w Calakmul. Glify na jednej ze stel (fot: P.A. Trześniowski 2020)Wielka Piramida II w Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2023)Piramida I w Calakmul wycelowana jest dłuższą krawędzią w potężną piramidę triadyczną La Danta w odległym o 40 km El Mirador (Peten, Gwatemala), choć jej szczyt niełatwo wypatrzyć samodzielnie bez wcześniejszego wskazania. Widok ze szczytu Wielkiej Piramidy II (fot: P.A. Trześniowski 2020)Widok ze szczytu Wielkiej Piramidy II w Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2023)Czepiak trójbarwny w Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2020)Indyk pawi w Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2022)Czepiaki trójbarwne w Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2020)Indyk pawi w Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2023)Czepiak trójbarwny w Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2023)Penelopa w Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2023)Jeden z kilku gatunków kolibrów w Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2023)Pisklęta kondorów w ukrytej komnacie jednej z piramid w Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2023)Sklepienie kroksztynowe w Calakmul (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Dzień 6 – Spotkanie z Pakalem Wielkim i Czerwoną Królową
Malachitowa maska Czerwonej Królowej w Muzeum Archeologicznym w Palenque (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Dzień powitamy wschodem Słońca nad śródleśną laguną. Następnie pomkniemy ze stanu Campeche do Chiapas, na spotkanie z jednym z najsłynniejszych władców Majów – Pakalem Wielkim. Był to pierwszy władca Majów, którego grobowiec odnaleziono w centrum piramidy. To na płycie jego sarkofagu Erich von Danniken dostrzegł Maya pędzącego w statku kosmicznym 😉 Porozmawiamy o architekturze, bazując na pięknych przykładach stylu Usumacinta oraz o historii – Palenque, które oglądamy zostało odbudowane przez Pakala po dwóch inwazjach Węży w latach 599 i 611 n.e.
Ruiny Palenque są położone w dzikim tropikalnym lesie Chiapas, przebywanie w tej okolicy jest okazją do permamentnego spotkania z przyrodą. Nocujemy zatem w Palenque nieopodal ruin, otoczeni przyrodą. Wśród dziesiątków gatunków ptaków zdarzają się tu szkarłatne papugi (guacamaya) i kacyki azteckie (k’ubul).
Wschód Słońca nad laguną Silvituk w południowo-wschodnim Campeche, Jukatan, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2025)Poranne zorze nad laguną Silvituk w południowo-wschodnim Campeche, Jukatan, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2025)Świątynia Inskrypcji – piramida z grobowcem Pakala Wielkiego (fot: P.A. Trześniowski 2022)Model grobowca Pakala Wielkiego w Muzeum Archeologicznym w Palenque (fot: P.A. Trześniowski 2024)Ara czerwona – guacamaya w Palenque (fot: P.A. Trześniowski 2025)Dziewczynki z narodu Maya Tzeltal w Palenque (fot: P.A. Trześniowski 2024)Model grobowca Czerwonej Królowej w Muzeum Archeologicznym w Palenque (fot: P.A. Trześniowski 2022)Wielki akropol i królewski pałac z wieżą Palenque (fot: P.A. Trześniowski 2024)Świątynia Hrabiego de Waldeck w Palenque (fot: P.A. Trześniowski 2022)Wielki akropol i królewski pałac z wieżą Palenque (fot: P.A. Trześniowski 2022)Jedna z nielicznych wielopiętrowych budowli Majów (fot: P.A. Trześniowski 2022)Tajniki stylu architektonicznego Usumacinta – jedna ze świątyń w Grupie Krzyża w Palenque (fot: P.A. Trześniowski 2022)Tajniki stylu architektonicznego Usumacinta – Świątynia Słońca w Grupie Krzyża w Palenque (fot: P.A. Trześniowski 2022)Palenque, Chiapas, Meksyk
Dzień 7 – Legendarny wodospad Agua Azul
Pora na chillout – dziś zatem ani słowa o Majach 😉 Nie mam akurat zdjęć z Agua Azul, więc kilka fotek z Misol Ha, który jest po drodze (tu rozgrywano ostatnie sceny Predatora I). Agua Azul jest jeszcze ładniejszy… Wodospad znajduje się o półtorej godziny jazdy od naszego domu.
Dzień 8 – Bonampak – najsłynniejsze malowidła Majów i zapomniane stanowisko archeologiczne
Nietknięte stanowisko archeologiczne w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Zaczniemy od dotarcia do wspaniałego i kompletnie porzuconego stanowiska archeologicznego. Mieściło się ono na szczytach trzech stromych wzgórz z placami i boiskami po środku. Zachowała się tu jedna z najbardziej niesamowitych konstrukcji architektonicznych Majów z jednym z najwyższych sklepień kroksztynowych (Majowie nigdy nie dotarli do architektonicznego łuku, więc sklepienia ich wąskich komnat musiały być bardzo wysokie). Niewielu tu dociera, a uczestnicy Archeowypraw bardzo cenią sobie takie miejsca 🙂
Po wspaniałej sztuce złotego wieku Majów – okresu klasycznego nie zostało zbyt wiele śladów. Jednym z najwspanialszych są słynne freski z Bonampak. Malowidła zachowały się we wnętrzach trzech komnat pałacu położonego u podnóża wzgórza, zwanego przez dawnych Majów Górą Sępów. Do dziś na tymm terenie mieszkają Lakandoni – naród Majów, który dotąd nie poddał się chrystianizacji. Zostaniemy na noc w tej okolicy, wśród Lakandonów i dzikiej przyrody Chiapas…
Nietknięte stanowisko archeologiczne w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2024)Nietknięte stanowisko archeologiczne w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2024)Nietknięte stanowisko archeologiczne w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2024)Nietknięte stanowisko archeologiczne w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2024)Nietknięte stanowisko archeologiczne w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2024)Nietknięte stanowisko archeologiczne w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2024)Nietknięte stanowisko archeologiczne w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2024)Słynne malowidła z Bonampak – najpiękniejsze przykłady zachowanej sztuki malarskiej Majów (fot: P.A. Trześniowski 2022)Słynne malowidła z Bonampak – najpiękniejsze przykłady zachowanej sztuki malarskiej Majów (fot: P.A. Trześniowski 2022)Słynne malowidła z Bonampak – najpiękniejsze przykłady zachowanej sztuki malarskiej Majów (fot: P.A. Trześniowski 2022)Słynne malowidła z Bonampak – najpiękniejsze przykłady zachowanej sztuki malarskiej Majów (fot: P.A. Trześniowski 2022)Słynne malowidła z Bonampak – najpiękniejsze przykłady zachowanej sztuki malarskiej Majów (fot: P.A. Trześniowski 2022)Słynne malowidła z Bonampak – najpiękniejsze przykłady zachowanej sztuki malarskiej Majów (fot: P.A. Trześniowski 2022)Usij Witz – Wzgórze Sępów w Bonampak (fot: P.A. Trześniowski 2017)
Dzień 9 – Malowniczy wodospad Sak Nok i spacer po dzikiej selwie Lakandonów
Wodospad Sak Nok, jeden ze skarbów Selwy Lakandonów na rzece Lacanja w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Pospacerujemy dziś po selwie… Przejdziemy dwa wodospady, może zajrzymy do jaskini, zobaczymy też resztki świątyń w stylu Usumacinta na terenie porzuconego w lesie stanowiska archeologicznego Lacanja Chansayab.
Styl architektoniczny Usumacinta na stanowisku archeologicznym Lacanja w Selwie Lakandonów w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2022)Lakandoni w Selwie Lakandonów w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2022)Karambola, jeden ze skarbów Selwy Lakandonów nad rzeką Lacanja w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2022)Dziewczynka Lakandonów w selwie w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Dzień 10 – Rajd przez trzy rzeki…
Przystanek Rio Candelaria (fot: P.A. Trześniowski 2025)
Pora wracać na Jukatan. Mamy jednak kilka ciekawych miejsc do odwiedzenia po drodze 🙂 W zależności od tego, gdzie uda nam się zanocować i ile czasy spędzimy w poszczególnych miejscach, możemy zobaczyć od trzech do nawet pięciu stanowisk archeologicznych. Najbardziej malownicze z nich to Moral Reforma z podwójną piramidą (rzadkie rozwiązanie, spotykane jeszcze np. w Lamanai w Belize). Najbardziej itorne dla archeologii Mezoameryki to tajemnicza Aguada Fenix – potężna platforma MFU i największa pod względem objętości budowla Majów, która jest tak ogromna, że… widać ją tylko z LiDARu 😉 Przejedziemy dziś przez trzy rzeki: Candelaria, Usumacinta i San Pedro Martir. Oznacza to, jak co dnia, piękne krajobrazy 🙂
Dzień 11 – Pałac Pięciu Pięter w Edzna i kolonialna architektura Campeche
Główny akropol w Edzna, Campeche (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Edzna to położone najdalej na południe stanowisko archeologiczne stylu architektonicznego Puuc. Słynie Pałacem Pięciu Pięter, który w zadziwiający sposób obchodzi niedostatki majańskiej myśli technicznej, umiejscawiając kolejne piętra na zewnętrznej powierzchni piramidy tak, aby ich ciężar oprzeć na pełnej bryle – sklepienia kroksztynowe nie są w stanie dźwigać podobnych ciężarów. To jednak późnoklasyczne dobudówki – Edzna to znacznie starsze miasto. W okresie preklasycznym było otoczone fosą. Znajdziemy tutaj również piękne wczesnoklasyczne maski architektoniczne. Powinniśmy zdążyć na zachód Słońca nad wodami Zatoki Meksykańskiej – jest szansa na zielony promień 😉
Na wieczór docieramy do San Francisco de Campeche – najpiękniejszego z kolonialnych miast Jukatanu. Założone na początku podboju Jukatanu przez konkwistadorów z rodu de Montejo, San Francisco de Campeche to jedyne miasto w Ameryce Środkowej, które może się dziś poszczycić fortyfikacjami miejskimi. Zbudowano je przeciwko piratom i korsarzom, którzy wielokrotnie napadali na port, zajmując stojące na kotwicach statki i nakładając kontrybucje na miasto. Przewinął się tu i ten słynny od rumu… O piratach też mogę długo 🙂 Przejdziemy się do pijalni czekolady, a wśród kolonialnej architektury wyłowimy elementy stylu churrigueresque.
Pałac Pięciu Pięter w Edzna (fot: P.A. Trześniowski 2020)
Brama na granicy meksykańskich stanów Yucatan i Campeche (fot: P.A. Trześniowski 2023)Puerta de la Mar – Barama Morza w San Francisco de Campeche (fot: P.A. Trześniowski 2021)Nocny spacer po San Francisco de Campeche (fot: P.A. Trześniowski 2021)Puerta de la Tierra – Barama Ziemi w San Francisco de Campeche (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Dzień 12 – Stolice regionów Chenes i Puuc
Królewski pałac z Zaginionym Mieście Majów 😉 w regionie Chenes (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Stolica regionu Chenes, to jeden z moich asów w rękawie. Potężne stanowisko ukryte głęboko w tropikalnym lesie. Pełne zarówno wielkich piramid, pałaców arystokracji i kwartałów rezydencyjnych Majów. A wszystko oczywiście porośnięte selwą 🙂 Z uwagi na bardzo trudny dojazd rzadko tu kogokolwiek spotykam. Uczestnicy Archeowypraw bardzo cenią sobie takie miejsca, więc zwykle nie podaję nigdzie nawet jego nazwy 😉 W tych ruinach spędzimy co najmniej dwie godziny, ale prawdopodobnie dłużej. Na przykładach powtórzymy róźnice między stylami architektonicznymi Chenes a Rio Bec.
Następnie pojedziemy w region Wzgórz Puuc, gdzie zobaczymy dwie stolice stylu architektonicznego Puuc: Kabah i Uxmal. Wszystkie trzy odwiedzane dziś miasta to perły architektury Majów podobnie jak dworki Rio Bec oglądane przez dni poprzednie w regionie dookoła Becan. Na wieczór docieramy do Meridy – drugiego z trzech kolonialnych miast założonych przez niesławnych konkwistadorów z rodu de Montejo. Niegdyś była to kapiąca od bogactwa stolica zbudowana na potędzie sizalu… dopóki nie znaleziono zamiennika. Wśród pięknych przykładów kolonialnej architektury obejrzymy też elementy stylu plateresque na elewacji domu de Montejo. Nocujemy w historycznym centrum Meridy.
Wieża w stylu Chenes w Zaginionym Mieście Majów (fot: P.A. Trześniowski 2022)Zoomorficzny portal Potwora Ziemi -Witz – otwarta paszcza Węża, architektoniczne wejście do świętej jaskini w Zaginionym Mieście Majów 😉 w regionie Chenes (fot: P.A. Trześniowski 2022)Jedna z porzuconych rezydencji w Zaginionym Mieście Majów 😉 w regionie Chenes (fot: P.A. Trześniowski 2023)Jedna z porzuconych rezydencji w Zaginionym Mieście Majów 😉 w regionie Chenes (fot: P.A. Trześniowski 2023)Brama na granicy meksykańskich stanów Campeche i Yucatan (fot: P.A. Trześniowski 2023)Maska Potwora Ziemi – Witz w pałacu Codz Poop w Kabah (fot: P.A. Trześniowski 2024)Królewski pałac w Kabah (fot: P.A. Trześniowski 2024)Królewski pałac w Kabah (fot: P.A. Trześniowski 2024)Brama Catherwooda na końcu drogi łączej Kabah i Uxmal (fot: P.A. Trześniowski 2024)Wielka piramida w Uxmal, zwana, zgodnie z kolonialnymi legendami, Piramidą Czarnoksiężnika w Uxmal (fot: P.A. Trześniowski 2021)Kolumna masek Potwora Ziemi – Witz na jednym z pałaców w Uxmal (fot: P.A. Trześniowski 2021)Piramida Czarnoksiężnika. Architektoniczna uczta w stylach Puuc i Chenes na stanowisku Uxmal (fot: P.A. Trześniowski 2024)Architektoniczna uczta w stylu Puuc na stanowisku Uxmal (fot: P.A. Trześniowski 2024)Słynny gołębnik. Architektoniczna uczta w stylu Puuc na stanowisku Uxmal (fot: P.A. Trześniowski 2024)Piramida Czarnoksiężnika. Architektoniczna uczta w stylach Puuc i Chenes na stanowisku Uxmal (fot: P.A. Trześniowski 2024)Kolonialna architektura Palacio Canton przy Paseo de Montejo, Merida (fot: P.A. Trześniowski 2021)Casa de Montejo, ponoć najstarszy kolonialny budynek cywilny na Jukatanie (fot: P.A. Trześniowski 2021)Kolonialna architektura Plaza de la Indepenencia, Merida (fot: P.A. Trześniowski 2021)Uliczne rozgrywki w pitz (pok-ta-pok), Merida (fot: P.A. Trześniowski 2019)Crema de Chaya w najlepszej kolonialnej restauracji w Merida (fot: P.A. Trześniowski 2019)
Dzień 13 – Droga Flamingów, megalityczna piramida i porzucona hacjenda. Spotkanie z flamingami i krokodylami
Flamingi karmazynowe na rozlewiskach Ria Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Po śniadaniu w kolonialnym centrum nieodpodal zocalo, przejedziemy wybrzeżem Jukatanu z widokami na Zatokę Meksykańską. To Ruta de los Flamingos i piękne ptaki rzeczywiście spotyka się na trasie. Miniemy Chicxulub – epicentrum słynnego krateru, który powstał w wyniku uderzenia asteroidy 66 mln lat temu. Na powierzchni niewiele widać – na kraterze przez eony rosła koralowa rafa. Jedynym śladem jest Pierścień Cenot. Odwiedzimy zrójnowaną hacjendę, jedną z dawnych sizalowych baronii. Zobaczymy kolorowe jeziora solankowe, gdzie dawni Maya produkowali sól. Możemy odpocząć na pustej, dzikiej plaży. Zobaczymy megalityczną piramidę – element tajemniczej kultury do dziś nie zbadanej.
Następnie pora na rejs. Popołudniem wypłyniemy po raz pierwszy na rozlewiska Ria Lagartos. Naszym celem będą przede wszystkim krokodyle, łapiące ostatnie dżule energii w promieniach chylącego się już ku zachodowi Słońca. Na rozlewiskach żyją dwa gatunki krokodyli: meksykański i amerykański. Spróbujemy nauczyć się je odróżniać. Krokodyle to jednak nie wszystko. Zoaczymy tysiące ptaków należących do kilku setek gatunków. Na wieczór wypłyniemy z Ria Lagartos na wody Zatoki Meksykańskiej, aby bez przeszkód podziwiać zachodzące Słońce 🙂 Często zdarzają się o tej porze delfiny, ale nie obiecuję 😉
Słonawe laguny na północy Jukatanu mają żywe kolory (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Pelikany dzioborogie na rozlewiskach Ria Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2024)Dławigad (Mycteria americana) – tutejsza wersja bociana nad Ria Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2024)ARCHEOWYPRAWY to cała masa romantycznych miejsc na trasie… Zachód Słońca nieopodal Rio Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2024)Wieczorne zorze nad Rio Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2024)Zachód Słońca nad wodami Zatoki Meksykańskiej, nieopodal ujścia Ria Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Pelikan brunatny w Rio Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2024)Dławigag (Mycteria americana) – tutejsza wersja bociana nad Ria Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2024)Delfiny butlonose są częstymi gośćmi w ujściu Ria Lagartos do Zatoki Meksykańskiej o zachodzie Słońca (fot P.A. Trześniowski 2021)Delfiny butlonose są częstymi gośćmi w ujściu Ria Lagartos do Zatoki Meksykańskiej o zachodzie Słońca (fot P.A. Trześniowski 2021)Delfiny butlonose są częstymi gośćmi w ujściu Ria Lagartos do Zatoki Meksykańskiej o zachodzie Słońca (fot P.A. Trześniowski 2021)Pelikan dzioborogi (Pelecanus erythrorhynchos) to raczej rzadkość na Jukatanie zamieszkanym przez pelikany brunatne (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Krokodyl Moreleta (Crocodylus moreleti) na popołudniowym wypłynięciu na Ria Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Dzień 14 – Świt Słońca na rozlewiskach Ria Lagartos, ruiny Chichen Itza i kolonialne Valladolid
Wschód Słońca w Rio Lagartos nad rozlewiskiem Ria Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2021)
Wschód Słońca nad rozlewiskami Ria Lagartos to okazja do drugiego polowania na krokodyle i flamingi. Popłyniemy tak daleko, jak to tylko możliwe. Flamingi to niezwykle płochliwe stworzenia, dlatego korzystam z usług wypróbowanych szyprów, którzy potrafią manewrować na bardzo cichym silniku. Ranek to pora na wielkie żarcie – wszystko co żyje chce przecież jeść 😉 Będziemy obserować polujące czaple – normalnie odlatujące na widok łodzi. Będziemy też wypatrywać skrzypłoczy – młode tych niesamowitych organizmów reliktowych pływają czasem do góry kołami na powierzchni Lagartos.
Po śniadaniu pora na Chichen Itza – wybrane jednym z Siedmiu Nowych Cudów Świata stanowisko archeologiczne. Chichen Itza odwiedzają miliony turystów rocznie, co przekłada się na tysiące dziennie. Postaram się jednak o dostęp do Chichen Viejo – niedawno udostępnionej części miasta, gdzie turyści raczej nie zaglądają, a po Chichen podjedziemy jeszcze do pobliskiego Yaxuna, by… zamknąć pewną klamrę 😉 To tu, w Yaxuna kończy się stukilometrowa sacbe, wybiegająca z Coba – stanowiska, które odwiedziliśmy pierwszego dnia wyprawy 🙂
Po zwiedzaniu pojedziemy do kolonialnego Valladolid – trzeciego i ostatniego z miast zbudowanych przez trzech konwistadorów z rodu de Montejo. Do druga pętla – tym razem kolonialna. Czas na pożegnalną kolację w kolonialnej restauracji znajdującej się przy zocalo i spacer po zocalo.
Skrzypłocz na Ria Lagartos, Jukatan, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2023)Młody skrzypłocz na Ria Lagartos, Jukatan, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Krokodyl meksykański (Crocodylus moreleti) nad rzeką Rio Usumacinta, Chiapas, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Pelikany brunatne to jeden z najczęściej spotykanych gatunków ptaków w rejonie Rio Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2022)Lądujący pelikan brunatny na rozlewiskach Ria Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Flaming karmazynowy na rozlewiskach Ria Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2021)Flamingi karmazynowe na rozlewiskach Ria Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2021)Flamingi karmazynowe w locie nad rozlewiskami Ria Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2023)Flamingi karmazynowe na rozlewiskach Ria Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2023)Flaming karmazynowy na rozlewiskach Ria Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2022)Flaming karmazynowy na rozlewiskach Ria Lagartos (fot: P.A. Trześniowski 2021)Czaple modre, białe i siwe zwykle polują o świcie (fot: P.A. Trześniowski 2023)Czaple modre, białe i siwe zwykle polują o świcie (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Czaple modre, białe i siwe zwykle polują o świcie (fot: P.A. Trześniowski 2023)Czaple modre, białe i siwe zwykle polują o świcie (fot: P.A. Trześniowski 2023)Czaple modre, białe i siwe zwykle polują o świcie (fot: P.A. Trześniowski 2023)Czaple modre, białe i siwe zwykle polują o świcie (fot: P.A. Trześniowski 2023)Słynna Piramida Kukulkana w Chichen Itza, najsłynniejsza budowla w stylu architektonicznym Maya Toltec (fot: P.A. Trześniowski 2016)Słynna Piramida Kukulkana w Chichen Itza, najsłynniejsza budowla w stylu architektonicznym Maya Toltec (fot: P.A. Trześniowski 2016)Piramida Wielkiego Kapłana, Ossario w Chichen Itza, Jukatan, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2015)Brama Chichen Viejo w Chichen Itza (fot: P.A. Trześniowski 2023)Świątynia Sowy w Chichen Itza (fot: P.A. Trześniowski 2023)Ołtarz w Chichen Viejo (fot: P.A. Trześniowski 2023)Ruiny świątyni na końcu stukilometrowej sacbe – drogi Majów, łączącej niegdyś Coba z Yaxuna (fot: P.A. Trześniowski 2022)Magiczny wieczór ze współczesnymi Majami w kolonialnym Valladolid (fot: P.A. Trześniowski 2023)Magiczny wieczór ze współczesnymi Majami w kolonialnym Valladolid (fot: P.A. Trześniowski 2023)Magiczny wieczór ze współczesnymi Majami w kolonialnym Valladolid (fot: P.A. Trześniowski 2023)Kolonialny kościół św. Gerwazego w Valladolid, Jukatan, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2020)Crema de Chaya w jednej z klimatycznych restauracji w Valaldolid (fot: P.A. Trześniowski 2021)
Dzień 15 – Pożegnanie z Meksykiem
Na ostatnie śniadanie proponuję legendarną restaurację położoną na patio najstarszego hotelu w mieście. Być może zdążymy jeszcze wykąpać się w tutejszej cenocie Zaci? Pora, niestety, ruszać w powrotną drogę na lotnisko.
Najstarszy hotel w Valladolid. Meksykańska kuchnia (fot: P.A. Trześniowski 2024)Najlepszy wyszynk w Valladolid. Meksykańska kuchnia (fot: P.A. Trześniowski 2024)Jedliście kiedyś mamey? To coś jakby pomiędzy aguacate a chicozapote 😉 (fot: P.A. Trześniowski 2019)Jedliście kiedyś mamey? To coś jakby pomiędzy aguacate a chicozapote 😉 (fot: P.A. Trześniowski 2019)
Bądź przezorny na drodze… (fot: P.A. Trześniowski 2021)Prawdziwy Meksyk… niewielka osada gdzieś na końcu świata… (fot: P.A. Trześniowski (2023)Prawdziwy Meksyk… niewielka osada gdzieś na końcu świata… (fot: P.A. Trześniowski (2023)Monte to termin, którym określa się na Jukatanie wszystko to, co położone jest poza granicami osad ludzkich… (fot: P.A. Trześniowski 2021)
Dzień 16 – Lądowanie w Kraju
Koszty wyprawy: 2750 EUR / os. przy dwóch osobach, 2500 EUR/os. przy czterech. Koszty nie obejmują przelotu, ale pomagamy w znalezieniu najbardziej wygodnego lotu oraz wyżywienia, ale to jest znacznie tańsze i zdrowsze niż w Europie. Obejmują wszystkie transfery z lotniskowymi włącznie, noclegi i bilety wstępu, polskiego przewodnika i kierowcę. Rezerwacja terminu po przesłaniu zaliczki w wysokości 1000 EUR / os. – podróżujemy w kameralnych grupach, korzystając z noclegów w miejscach gdzie baza noclegowa jest dosyć skromna, dlatego niezbędne są szybkie rezerwacje.
Najbliższe wolne terminy dostępne od 5 kwietnia 2026!
Belize, Wyprawa nurkowa, Gwatemala, wycieczka objazdowa, dwa tygodnie z polskim archeologiem-przewodnikiem, nurkowanie z polskim instruktorem, wycieczki krajoznawcze, Wyprawy do Belize, Tajemnice Belize, polski przewodnik, Archeowyprawy
Delfiny, Mezoamerykańska Rafa Barierowa w Belize (fot: P.A. Trześniowski 2010)
Co jest najbardziej niesamowitego w Belize? Turystów przyciągają tu głównie malownicze plaże Cayos – koralowych wysp rozrzuconych wzdłuż Mezoamerykańskiej Rafy Barierowej i rytmy reggae. Nurków przyciąga sama Mezoamerykańska Rafa Barierowa, druga pod względem rozmiaru rafa koralowa Ziemi po Wielkiej Rafie Barierowej Australii. Belize to przede wszystkim klimat Karaibów. Od Meksyku różni się przede wszystkim właśnie poczuciem karaibskiego luzu, wytworzonym w tyglu dziedzictwa kulturowego buntowniczych Majów oraz potomków Karaibów i zbiegłych niewolników. Część z nich to również potomkowie piratów i korsarzy, którzy szarpali szlaki handlowe Hiszpanii, a potem przerzucili się na wyrąb drewna.
Połów ryb słodkowodnych na New River w Belize (fot: P.A. Trześniowski 2010)
Wyprawę zaczniemy od interioru. Północna część Belize leży jeszcze na półwyspie Jukatan, którego południową granicą jest tu Rio Belize, w której żyją nadal manaty. Na południe od Jukatanu leżą Góry Maya. Cywilizacja Majów miała się tutaj całkiem nieźle. Właściwie to najstarsze znane ślady kultu jaskiń i pierwsze ślady osiadłego trybu życia Majów (tzw. horyzont Cunil) znaleziono na terenie Belize.
Krokodyl nad Rio Belize (fot: P.A. Trześniowski 2010)
Belize i Gwatemala – skarby cywilizacji Majów
W Belize zobaczymy ruiny potężnego miasta-państwa Caracol, jednego z potężniejszych oraz wielką jaskinię, mocarne wodospady i przyjemne baseny do kąpieli na Rio Frio. Korzystając z tego, że będziemy w Belize, warto zrobić też skok przez granicę do Gwatemali, a konkretnie do Tikal – jednego z najpotężniejszych miast-państw cywilizacji Majów. Tikal to nawspanialsze z odrestaurowanych stanowisk archeologicznych na terenie Mezoameryki. Kiedy myślicie o piramidach Majów, z dużym prawdopodobieństwem przed oczyma macie właśnie strzeliste piramidy Tikal.
Piramidy Majów w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2015)
Nurkowanie w Belize, na Turneffe, Blue Hole i innych perełkach Mezorafy
Potem wrócimy na wybrzeże Morza Karaibskiego na sześć dni nurkowań na Mezoamerykańskiej Rafie Barierowej. Przepłyniemy na piękną wyspę Ambergris Caye – najwiekszą z tutejszych koralowych wysp. W planach są dwa nurkowania dziennie, choć chętni będą mogli wypływać na trzecie nurkowanie dnia, a nawet na nurkowanie nocne. Ukoronowaniem tego tygodnia będzie nurkowanie w słynnym Wielkim Blue Hole, odkrytym przez Jacquesa Cousteau, z dwoma nurkowaniami w rezerwacie morskim Half Moon Caye oraz trzy nurkowania na wspaniałym atolu Turneffe. Turneffe Atoll to największy z atoli na Mezoamerykańskiej Rafie Barierowej i największy rezerwat morski na terenie Belize. Żyje tu ponad 500 gatunków ryb i 65 gatunków koralowców.
Delfiny, Mezoamerykańska Rafa Barierowa w Belize (fot: P.A. Trześniowski 2010)
Dzień 1 – Witajcie w Belize!!
Nocne życie San Pedro na Ambergris Caye (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Witajcie w Belize!! Odbieram Was na lotnisku w Belize City. W Belize w powszecnym obiegu są tutaj USD, więc na razie omijamy miasto i jedziemy prosto na zachód, w stronę granicy z Gwatemalą. Na kilka dni ulokujemy się w centrum dystryktu Cayo, nad legendarną rzeką Mopan. 2500-1000 lat temu była to jedna z najważniejszych arterii handlowych Nizin Majów, którą transportowano towary z i na wybrzeże Morza Karaibskiego, a dalej wzdłuż wybrzeży półwyspu Jukatan, aż do centralnego Meksyku. Dzisiaj to logistyczne centrum dla wypraw po interiorze kraju. Pierwszym nowożytnym skarbem narodowym Belize było drewno, pozyskiwane najpierw przez byłych piratów i korsarzy…
Nocne życie San Pedro na Ambergris Caye (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Belize wciąż stoi drewnem oraz trzciną cukrową, więc panuje tu tradycyjna drewniana, najwyżej dwupiętrowa architektura. Po ulokowaniu w hotelu, przejdziemy się na wieczorny spacer. Być może uda nam się zdążyć na majańską ceremonię przyrządzania czekolady – to szansa, by spróbować jak smakuje ta prawdziwa – z pewnościa będziecie zaskoczeni 😉 Zrobimy pewnie zakupy. Od godzin porannych będziemy mieć do dyspozycji wielkie targowisko, pełne świeżych owoców i warzyw, ale całodobowo prawie funkcjonują tajwańskie sklepy. Tajwan, jako pierwszy uznał niepodległość Belize , stąd spora tajwańska diaspora w każdym z belizeńskich miast. Kolejnym ze skarbów Belize jest karaibski rum… 😉
Nocne życie San Pedro na Ambergris Caye (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Dzień 2 – Rezerwat Mountain Pine Ridge
Jaskinia Rio Frio w Belize (fot: P.A. Trześniowski 2016)
Po śniadaniu pojedziemy do leśnego rezerwatu Mountain Pine Ridge. To szansa na spotkanie z dziką przyrodą Ameryki Środkowej. Zobaczymy wielką jaskinię – dawne miejsce kultu cywilizacji Majów, a potem wykąpiemy się nieopodal mocarnego wodospadu Big Rock Falls.
Młody legwan w Belize (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Dzień 3 – Trzy Górskie Strumienie (Uxwitza’)
Kaana – główny kompleks triadyczny w deszczowy dzień w Caracol, Góry Maya, Belize (fot: P.A. Trześniowski 2016)
Zaopatrzeni w wodę pitną i prowiant na cały dzień, wybieramy się dalej na południe, w Góry Maya. Czas owiedzić Caracol, ruiny Uxwitza’ – jednego z potężniejszych ośrodków Majów okresu klasycznego (250-909 n.e.). Caracol było w epoce wczesnoklasycznej jednym z ważnych centrów Nowego Porządku, lecz w 562 r. n.e., wspólnie z armią dynastii Węża (Kaanul), zaatakowało i pokonało Tikal, swego dotychczasowego suwerena, niszcząc bezpowrotnie tamtejszą pochodzącą z odległego Teotihuacan dynastię. Atak ten na półtora stulecia zmienił układ sił na Nizinach Majów.
Tukan tęczodzioby, narodowy ptak Belize w Caracol, Góry Maya (fot: P.A. Trześniowski 2016)
Położone w rejonie parku narodowego Chiquibul, Caracol to nie tylko wspaniale zachowane stanowisko archeologiczne dawnej Mezoameryki, na którym od dekad wykopaliska prowadzi już drugie pokolenie archeologów. Okoliczna selwa to matecznik dzikiej przyrody Ameryki Środkowej. Powinniśmy spotkać tutaj tukany – narodowe ptaki Belize i trogony, a blisko aguadas może i piłodzioby. Mamy szansę na czepiaki i wyjce. W drodze powrotnej możemy zawinąć do jaskini Rio Frio, jednej z tych wyrzeźbionych przez rzeki. To piękne miejsce i świetna sceneria do zdjęć.
Choć Belize moglibyśmy cieszyć się jeszcze długo, wypełniając cudami natury i skarbami przeszłości Majów kilka kolejnych dni, pora na transfer do Gwatemali, zobaczyć to, co cywilizacja Majów ma do pokazania najwspanialszego. Zaczniemy od ukrytych w selwie mało znanych ruin Holtun, gdzie zobaczymy swoją pierwszą grupę E – obserwatorium solarne, które służyło do strojenie 260-dniowych kalendarzy od zarania cywilizacji nie tylko Majów, ale i innych dawnych kultur Mezoameryki. Zobaczymy piramidę triadyczną z preklasycznymi maszkaronami architektonicznymi, odkrytymi wewnątrz bandyckiego wykopu rabusiów grobów w latach 1990.
Jelonek białoogonowy w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Na noc przejedziemy do Parku Narodowego Tikal, gdzie, w samym środku tropikalnej dżungli, zostaniemy na dwie noce. Prąd w parku pochodzi z generatorów i włączany jest tylko na kilka godzin dziennie, a poruszanie się poza oficjalnymi godzinami otwarcia wymaga towarzystwa lokalnych strażników. Liczę, że zdążę zarezerwować najsympatyczniejszy z trzech dostępnych ośrodków – ten z basenem, przy którym często przysiadają niesamowite kacyki Montezumy, a wokół biegają coati i aguti. Nocą selwa nie zasypia – będziecie słyszeć wiele różnych odgłosów… 😉
Ostronos (coati) w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Dzień 5 – Tikal
Piramidy Majów w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2015)
Tikal było stolicą jednego z dwóch najpotężniejszych stronnictw świata Majów w czasach złotego wieku ich cywilizacji – tzw. Nowego Porządku (Winte’ Naah). Stronnictwa, które powstało z inicjatywy Teotihuacan, odległego środkowomeksykańskiego hegemona. Od czasu słynnej entrady z 372 r. n.e., aż do klęski z rąk Węży w 562 r. n.e., na tronie Tikal zasiadała nawet dynastia pochodząca w prostej linii od władców Teotihuacan.
Penelopy w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2020)
Temat tych wojen i wieków walki o wpływy w świecie Majów to opowieści na kilka dni, które zacznę jeszcze w Belize. Drugim ze stronnictw była dynastia Węża (Kaanul) – Lannisterowie świata Majów, ze stolicami w Dzibanche i Calakmul na terenie dzisiejszego Meksyku, a być może i starszymi w preklasycznych ośrodkach Nakbe, El Mirador, El Tintal, na ternie Niecki Mirador Calakmul.
Piramidy Majów w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Tikal – matecznik przyrody
Stanowisko archeologiczne Tikal jest po prostu ogromne. Wpaść tutaj na godzinę i wypaść to nie strata – to po prostu grzech. Zaczniemy od… sześciogodzinnego spaceru po ruinach i selwie. Obejrzymy wpierw Wielki Plac, Północny Akropol i Centralny Akropol – najważniejsze królewskie pałace, miejsca ceremonii oraz królewską nekropolię. Przede wszystkim z różnych perspektyw będziemy przyglądać się piramidom, które nie bez powodu zagrały w Gwiezdnych Wojnach.
Piramidy Majów w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2015)
Opowiem również jak działał tutejszy, dość zaawansowany system kolekcji wody (napisałem trzy artykuły popularno-naukowe na ten temat – seria: „Nóż w wodzie…”, włącznie z omówieniem systemu filtracji, na który wpadliśmy w Europie dopiero pod koniec XX w.). Opowiem zatem również, dlaczego ten system zawiódł i jakie były konsekwencje tego.
Ostronos (coati) w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Gdy słońce zacznie coraz mocniej doskwierać, zaś ruiny wypełnią się turystami z autobusów wycieczkowych zabiorę Was tam, dokąd turustyczny tłum raczej nie dociera 😉 Zobaczymy wielką Piramidę V, Piramidę Inskrypcji i kwartał rezydencyjny Acanaladuras. Następnie możemy wybrać się na północ, w kierunku grupy triadycznej.
Tukany arasari w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Relaks nad basenem w samym środku dżungli
Wczesne popołudnie spędzimy nad basenem, bo później jeszcze raz wyjdziemy w ruiny, by ze szczytu jednej z piramid w centrum Mundo Perdido zobaczyć zachód Słońca. To czas, gdy przyroda zaczyna szaleć. Wśród drzew widać stada papug, tukanów, wielkie dzięcioły – kaloomte’ i przemykające tu i ówdzie drapieżniki. Dzień żegnają też małpy – czepiaki i wyjce. Przede wszystkim wyjce…
Wieczorne zorze nad Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2020)
Tej nocy trzeba spać szybko, bo po trzeciej nad ranem wstajemy 😉
Dzień 6 – Wszystkie wschody i zachody Słońca
Piramidy Majów w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Idziemy po raz trzeci w ruiny… Tym razem musi nam towarzyszyć strażnik – wybieram najlepszego tropiciela przyrody, który zawsze pokaże mi coś o czym nie miałem pojęcia (w zamian opowiadam mu zawsze trochę o historii Tikal i archeologii). Wyjdziemy na szczyt Templo IV – najwyższej spośród piramid w Tikal i jednej z najwyższych piramid Majów w ogólności (na temat infantylnej awantury o prymat pomiędzy Tikal, El Mirador i Tonina i piramidach, które rosną niektórym z roku na rok… nie będę się wypowiadał – ja w wieku średnim kupiłem sobie długi obiektyw 😉 ).
Czepiak trójbarwny w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Ze szczytu najwyższej platformy tego siedemdziesięciometrowego olbrzyma będziemy wypatrywać wschodu Słońca. O ile w lesie deszczowym nie zawsze Słońce widać, o tyle moment ten jest nie do pomylenia z czymkolwiek innym. Wsłuchajcie się w przyrodą, a wszystko będzie jasne 😉
Tukan arasari w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Tysiąc lat wojen na Nizinach Majów
Na temat Tikal i dynastii Węża napisałem szereg artykułów popularno-naukowych, z którymi oczywiście warto zapoznać się przed rozpoczęciem wycieczki 😉
Powyższy korpus nie wyczerpuje tematu i nie jest na pewno moim ostatnim słowem – kilka kolejnych części jest już w trakcie pisania i w redakcji, a jeśli uzbieram kiedyś fundusze, być może któregoś dnia będzie z tego książka. Tymczasem, przy akompaniamencie papug, tukanów i wyjców zejdziemy z piramidy i przejdziemy się raz jeszcze, tak tylko już przyrodniczo przez Mundo Perdido, a potem Wielki Plac, by pożegnać najpiękniejsze piramidy Majów.
Pora na powrót do cywilizacji… Pojedziemy na wyspę, na której przed laty znajdowała się ostatnia twierdza Majów – Noh Peten. Jeśli nie będziecie mieć do tej pory dość malowniczych wschodów i zachodów Słońca, późniejszym popołudniem wsiądziemy na łódki o popłyniemy w miejsce, z którego pięknie widać zachód Słońca nad jeziorem Peten Itza. Przypadkiem są tam również ruiny jakiegoś miasta Majów 😉
Zachód Słońca nad jeziorem Peten Itza, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Dzień 7 – Ostatnia twierdza Majów
Isla de Flores, jezioro Peten Itza, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Mało kto zdaje sobie sprawę, że cywilizacja Majów nie padła wraz z konkwistą. Pomijając to, że Hiszpanie byli kilkakrotnie wypierani z Jukatanu oraz częste majańskie powstania, z tym największym, które na lata 1847-1902 wypchnęło Meksykanów z większej części Jukatanu i z tym ostatnim, które wybuchło w 1994 r. i owocuje do dziś autonomią, lub statusem nieokreślonym wielu terenów na terenie meksykańskiego Chiapas, ostatnie postklasycznej cywilizacji Majów padło dopiero w 1697 r.
Rakojad w Tikal, Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Wcześniej nie zdobył go Cortez, który przemaszerował tędy do Hondurasu, by tłumić rokosz swych zbuntowanych oficerów. Pod koniec XVII w. doszło do bitwy na wodach jeziora Peten Itza. Majowie, przygnieceni fatum, wynikającym z niefortunnej przepowiedni nie mieli ducha walki. Hiszpanie przez cztery dni równali miasto z ziemią, a liczne pozostałości tego procederu znaleźni na dnie jeziora polscy archeolodzy podwodni. Dzisiaj w tym miejscu stoi gęsto zaludnione miasto.
Po prostu Peten, Gwatemala (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Po wieczornych spacerach dnia poprzedniego poznamy je pewnie dość dobrze. Dziś rano warto będzie jeszcze wypożyczyć sobie kajaki. Możemy popłynąć do małego muzeum, znajdującego się na jednej z sąsiednich wysepek (to ta z rozgłośną radiową, w której toczy się fragment akcji „Książki, przez które zginiesz”.). Potem pora na przeskok przez granicę. Musimy dotrzeć do Belize City i przedostać się na jedną z pięknych wysp koralowych, należących do kompleksu Mezoamerykańskiej Rafy Barierowej. Pora sklarować sprzęt na prawie tydzień emocjonujących nurkowań 🙂
Dni 8-13 Wielki Blue Hole i Mezoamerykańska Rafa Barierowa – nurkowanie w Belize
Delfiny, Mezoamerykańska Rafa Barierowa w Belize (fot: P.A. Trześniowski 2010)
Karaibskie wysepki w Belize – cayos, są długie i dosyć wąskie. W przeszłości służyły piratom z Karaibów i da się zauważyć, że trochę tego klimatu nadal tutaj zostało. Jeszcze dawniej Majom. Zalogujemy się na najdłuższej z nich – słynnej Ambergris Caye. Mieści się tu słynne San Pedro, o którego plażach tak czule śpiewała Madonna w La Isla Bonita… Dziś tradycyjna drewniana architektura jest już, niestety, coraz częściej wypierana przez betonowe apartamentowce, które zdaniem ich konstruktorów mają lepiej opierać się wiatrom. Pożyjemy – zobaczymy…
Zachód Słońca nad cayos, Morze Karaibskie, Belize, wycieczka objazdowa z polskim przewodnikiem
Po wyspie najwygodniej poruszać się golfcartami, które można wypożyczać na godziny albo na całe dni. Do centum nurkowego na pewno nie będziemy mieć daleko, jednak po nurkowaniach warto wybrać się na zwiedzanie zakamarków wyspy. Manglar – przepastne lasy namorzynowe nadal skrywają sporo życia. Możemy zrobić również konkurs na to, kto znajdzie najlepsze miejsce na najbardziej malownicze wschody i zachody Słońca, bo w końcu są wakacje, a kto rano wstaje…
Zachód Słońca na Morzu Karaibskim, Belize (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Nurkowanie w Belize
Mezoamerykańska Rafa Barierowa w Belize, druga co do długości rafa barierowa Ziemi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Planujemy po dwa nurkowania dziennie z jednym wypłynięciem. Chętni i nienasyceni morskich wrażeń będą mogli zaordynować sobie również trzecie. Do niezwykle emocjonujących należały tu niegdyś również nurkowania nocne – dokazywały na nich głównie płaszczki, których świecące oczy to czasem wszystko co wystaje spoda piasku i orlenie, przewabiane światłami naszych latarek. Myślę, że to się nie zmieniło.
Woda jest oczywiście słona, a fala poza Mezoamerykańską Rafą Barierową wysoka, jak to bywa na morzu. Podwodne krajobrazy to głębokie, rzeźbione falami wąwozy. Mieszkają w nich bardzo licznie padlinożerne rekiny wąsate. Zdarzają się i żarłacze tępogłowe, lecz dla nich najpewniejsze będą atol Turneffe i Wielki Blue Hole. Nurkowanie w przyboju nie jest trudne, wymaga jednak sposobu, który wytłumaczę Wam szczegółowo na miejscu tak, aby nurkowanie nie było dla Was męczące 🙂
Wypłynięcia na Turneffe Atoll, gdzie 4 IV 1718 r. zdobył pryz Czarnobrody i na Wielki Blue Hole będą całodzienne i będą obejmować po trzy nurkowania (w przypadku Blue Hole’a jest to jedno nurkowanie w studni i dwa nurkowania w atolu na terenie rezerwatu Halfmoon Caye). Ze względu na dość długą drogę i oceaniczne fale, sugeruję awiomarin lub inne medykamenty, które dobrze znosicie w takich sytuacjach.
Wielki Blue Hole na atolu Half Moon Caye na Mezoamerykańskiej Rafie Barierowej w Belize (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Dzień 14 – chillout
Wschód Słońca nad Morzem Karaibskim, Ambergris Caye, Belize (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Pora na chillout, na karaibski relaks z prawdziwego zdarzenia. Jeżeli ktoś się uprze sprawdzę czy nie da się tego dnia oblecieć Blue Hole’a i Mezoamerykańskiej Rafy Barierowej z góry. Impreza nie należy do tanich – tyle co nurkowanie na Blue Hole :/ Widok należy jednak do jedynych w swoim rodzaju. Możemy również wybrać się na wycieczkę przez manglar do ruin Majów, dawnej bardzo ważnej faktorii handlowej.
Wybrzeże Morza Karaibskiego w Belize, wycieczka objazdowa z polskim przewodnikiem
Niewielkie stanowisko archeologiczne Marco Gonzalez jest interesujące z uwagi na ogromną ilość muszli morskich, które były stąd wyprawiane do wnętrza kontynentu – dawni Majowie wykonywali z nich pięknie zdobione hieroglifami instrumenty muzyczne, ale również wykorzystywane jako budulec! Wśród mangrowców będziecie mogli również przetestować swoje ulubione środki przeciw komarom, pewnie milionom komarów… 😉 Na koniec wspomnę, że jednym z narodowych skarbów Belize jest karaibski rum, a sprzęt nurkowy niech się w tzw. międzyczasie suszy…
Zachód Słońca na Morzu Karaibskim, Belize (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Dzień 15 – Do odwrotu już głos trąbki wzywa…
Nadszedł czas na ostatni wschód Słońca nad Morzem Karaibskim. Potem śniadanko, pakowanko i w drogę. Z Belize, prócz zdjęć i wspomnień, warto ze sobą zabrać naprawdę przedni rum i oryginalną czekoladę Majów. Majowie nigdy nie pijali czekolady na słodko… 😉
Belize i Gwatemala z Tikal, Blue Hole i Turneffe Atoll
ARCHEOWYPRAWY: Meksyk, Belize, Gwatemala
Na Mezoamerykańskiej Rafie Barierowej w Belize zanurkowałem po raz pierwszy w 2008 r. Od 2010 r. organizuję regularnie wyprawy do Belize i na Ambergris Caye oraz do Gwatemali i Tikal. Niniejszy program łączy to co jest najlepszego do osiągnięcia na terenie Belize i Peten na poziomie rekreacyjnym oraz w dostępnym ograniczonym czasie tylko dwóch tygodni, za równo pod względem najlepszych nurkowań, jak i tego co sam chciałbym zobaczyć, gdybym miał tylko tyle czasu do dyspozycji. Jestem pewien, że nie znajdziecie nigdzie lepiej dopracowanego programu wycieczki objazdowej po Belize i Gwatemali w połączeniu z nurkowaniem w Morzu Karaibskim🖖🤠🌴
ARCHEOWYPRAWY 2023: Meksyk, Belize, Gwatemala
W sezonie 2026 dostępne są jeszcze trzy terminy wyprawy nurkowo-krajoznawczej Belize i Gwatemala z Blue Hole:
31 stycznia – 14 lutego => CN LIONFISH (brak miejsc)
14-28 lutego: (Robert) brak miejsc
28 lutego – 14 marca: (Marek) – dwa wolne miejsca 🖖🤠🌴
4-19 kwietnia – wolne miejsce dla całego centrum nurkowego (max 11 osób + instruktor)
Koszt wyprawy 4000 EUR przy minimum czterech osobach, albo 3500 EUR przy ośmiu osobach nurkujących. Cena obejmuje wszystkie transfery na terenie Belize i Gwatemali, wszystkie noclegi, przewodników i bilety wstępu. Nie obejmuje wyżywienia, opłat granicznych (20 USD przy każdorazowym wyjeździe z Belize). Centra nurkowe zainteresowane współpracą prosimy o kontakt przez WhatsApp
opcjonalnie:
Wypożyczenie na miejscu kompletu sprzętu nurkowego (automat, BCD, maska, płetwy kaloszowe, wetsuit) – 22,5 USD/dzień
Solar Eclipse Run 2024, Meksyk, Wycieczki i zwiedzanie Meksyku z polskim archeologiem, Los Toriles, Ixtlán del Río, Tequila, archeowyprawy
Pora na Los Toriles. Przebudzenie w Ixtlán del Río należało do tych wspanialszych. Nie to, że nie czuję w kościach wczorajszych ośmiu godzin jazdy. W drodze nadeszło przesilenie. Czuję, że antybiotyk wygrał i wracam właśnie do formy. Nie przeszkadza mi nawet wielka kałuża wody rozlanej na podłodze z zepsutego najwyraźniej klimatyzatora, który, trawiony resztkami gorączki, ośmiłem się nieopatrznie uruchomić. Agnieszka zdążyła zrobić już burritos, z tego co jeszcze mieliśmy w zapasach i pieczywa, które przezornie zakupiłem wczoraj. W salonie pachnie kawą. Szybki prysznic, pakowanie, zapowiada się kolejny piękny dzień w Meksyku.
Stanowisko archeologiczne Los Toriles w Ixtlan del Rio (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Na koniec wysyłam właścicielowi domu zdjęcia, komunikując, że drzwi ładnie zamknięte, a my już się odmeldowujemy. Klucz zostawiamy w skrzynce zabezpieczonej szyfrem. Wymieniamy uprzejmości przez Sieć i ruszamy w drogę. Na stanowisko archeologiczne Los Toriles nie jest na szczęście daleko.
Strefa archeo Los Torilles
Zarys dawnych pałaców. Stanowisko archeologiczne Los Toriles w Ixtlan del Rio (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Po wejściu na teren strefy Los Toriles czuję lekkie rozczarowanie. Podobnie jak w La Ferreria, Tuli, El Cerrito, La Quemada, Tancama, wszystko jest tutaj… mocno zrekonstruowane. Rekonstrukcja oznacza interpretację, a interpetacją nie zawsze jest zgodna z historią. Ja wolę się domyślać… Poza tym zrujnowane budowle wyglądaję lepiej niż posklejane cementem z użyciem uzupełnień w postaci współczesnych materiałów. Los Toriles to jednak przy tym wszystkim grupa jednej budowli 😉
Wpływy tolteckie – platforma radialna na stanowisku archeologicznym Los Toriles w Ixtlan del Rio (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Na stanowisku Los Torilles zrekonstruowano ich kilka. Standardowo do pasa lub poziomu kolan, dając wyobraźnię jak miałyby wyglądać zarysy brył dawnych budynków ceremonialnych i administracyjnych. Jeśli widzieliście już kilka, kilkanaście stanowisk, pewnie nie wniosą wiele do Waszej wiedzy o Mezoameryce. Jest tu jednak jedna wyjątkowa, choć niewielka budowla, dla której na pewno warto się wybrać do Ixtlán del Río 😉
Okrągła platforma z interesującymi otworami w kształcie krzyży przypisywana jest kultowi Pierzastego Węża. Stanowisko archeologiczne Los Toriles w Ixtlan del Rio (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Zagadkowy Lud Muszli w Nayarit — jedni z pierwszych kolonizatorów Ameryk
Tereny te nie są dobrze przebadane, ani też dobrze opisane w literaturze. A podobno pochodzą stąd ślady jednych z najstarszych kolonizatorów kontynentów Ameryk — Los Concheros, kultury, która pojawiła się tu, w Nayarit, na wybrzeżu Pacyfiku około 2000 p.n.e. i znana jest z używania morskich muszli. Pozostały po nich też petroglify na stanowiskach: Santiago Ixcuintla, Las Parejas, Emérita, Yago, El Caballo i Acatán de las Piñas.
Wpływy tolteckie – platforma radialna na stanowisku archeologicznym Los Toriles w Ixtlan del Rio (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Nahuatl — druga fala kolonizatorów z pólnocy w Los Toriles
Około 850 p.n.e. przybyli na te tereny Chimalhuacanowie, lud z grupy językowej Nahuatl. To właśnie tamtych czasów sięgają korzenie stanowiska Los Toriles.
Stanowisko archeologiczne Los Toriles w Ixtlan del Rio (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Zagadkowe groby szybowe w Los Toriles
Około 500 p.n.e. pojawiły się tutaj groby szybowe… Tradycja, która utrzymała się mniej więcej przez jakieś tysiąclecie od Colimy przez Sierra Madre w Jalisco aż po stan Nayarit. Przedstawiano nam je na studiach, jako przykład inkogruencji terenów zachodniej Mezoameryki, za to z analogiami w Ameryce Południowej… Łuk Grobów Szybowych ciągnie się rzeczywiście od pacyficznych ujść czterech dużych rzek poprzez tworzony przez ich koryta półksiężyc. W Los Toriles korzystanie z groby szybowe datowane są na lata 300 p.n.e. – 300 n.e.
Stanowisko archeologiczne Los Toriles w Ixtlan del Rio (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Aztatlán w Los Toriles — Mezoameryka Zachodnia
Stanowisko archeologiczne Los Toriles znajduje się między dwiema z nich: Rio Grande de Santiago, biorącą swój początek z Laguna de Chapala i Rio Ameca. Leży nad jednym z dopływów Rio Ameca. Obie spływają oczywiście do Oceanu Spokojnego. Praktycznie wszystkie znane artefakty Kultury Gróbów Szybowych pochodzą jednak z rabunku. Pozbawionych kontekstu nie da się datować, bądź jest to bardzo utrudnione. W El Openo, w stanie Michoacan znaleziono np. grób szybowy datowany aż na 1500 p.n.e. Tysiąc lat więcej niż datuje się tę kulturę… Tutejsze ludy, a konkretnie Aztatlán nabyli też umiejętność wykonywania niektórych narzędzi… z metalu.
Stanowisko archeologiczne Los Toriles w Ixtlan del Rio (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Kultura Aztatlán w Los Toriles, datowana jest na lata 300 p.n.e. – 1100 n.e. Miała ona bliskie kontakty z Toltekami i Altiplano — terenami środkowego Meksyku. Wraz z wymianą idei pojawiła się tu mezoamerykańska architketura: boiska do pok-ta-pok, platformy piramidalne, pochówki w dużych ceramicznych naczyniach. Los Toriles dominawało na mniejszymi okolicznymi ośrodkami, jak: Cacalután, Tepuzhuacán, Mexpan, Zoatlán, Xala, Jomulco, Tequepexpan, Camotlán, Tetitlán, Acuitapilco, Zapotán.
Świątynia Pierzastego Węża
Stanowisko archeologiczne Los Toriles w Ixtlan del Rio (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Obecne Los Toriles to zrekonstruowana architektura postklasyczna. Znajdziemy tutaj niskie platformy radialne — wyraźne dowody konaktów z Toltekami, bądź wręcz tolteckich wpływów. Najciekawszą z budowli jest okrągła platforma z pięcioma promieniście rozłozonymi wejściami. Niecodzienna symetria rozgwiazdy… Pamiętacie zapewne, jak rzadko występują okrągłe struktury w architekturze Mezoameryki? Otwory ścienne w kształcie krzyży nadają jej dodatkowo anachronicznego wyglądu.
Stanowisko archeologiczne Los Toriles w Ixtlan del Rio (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Na południe
Po zwiedzeniu Los Toriles czas znowu ruszać w dalszą drogę. Do stolicy stanu Jalisco — Guadalajary mamy stąd tylko 150 km. Niby niecałe trzy godziny, lecz po drodze jest miasteczko o urokliwie brzmiącej nazwie Tequila, które Agnieszka zapragnęła odwiedzić. Jako oddana amatorka tego właśnie trunku zaplanowała w Tequili zakupy dla siebie, rodziny i przyjaciół w Polsce. Ja natomiast w programie mam jeszcz jedno ważne stanowisko archeologiczne. Teuchitlan, zwane też Guachimontones. Naważniejsze w Jalisco 🙂
Stanowisko archeologiczne Los Toriles w Ixtlan del Rio (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Solar Eclipse Run 2024, Meksyk, Wycieczki i zwiedzanie Meksyku z polskim archeologiem, Zacatecas, ruiny, muzeum, barok, Rafael Coronel, archeowyprawy
Barokowe impresje – wnętrza byłego klasztoru San Francisco w Zacatecas przejęte przez Museo Rafael Coronel (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Kolejny raz jedziemy tym samym łukiem po koronie kotliny, spoglądając w dół na Zacatecas. Agnieszka ma chyba dosyć przygód, ale ja, mając pewność, że potrafię wspiąć się chińskim wózkiem pod górę, decuduję się na ponowny zjazd na dół. Zostały przecież muzea!! Ostrzyliśmy sobie zęby na trzy: Pedro Coronela, Museo Zacatecano i Rafaela Coronela, ale czasu prawdopodobnie starczy nam tylko na jedno.
Ex Convento San Francisco de Almoloyan y de Asís w Zacatecas. Piękny przykład stylu Churrigueresque (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Mam ochotę na Museo Zacatecano, licząc na jakąś drobną kolekcję artefaktów archeologicznych z regionu. Ostanie kilka dni było głównie przygodą z kolonialną architekturą ze wskazaniem na Churrigueresque, więc chyba brakuję mi prekolumbijskiej archeologii, a dzisiejsza wizyta w ruinach La Quemada tylko rozpaliła apetyt. W końcu jednak wybieramy Museo Rafaela Coronela, które jest najbliżej.
Barokowe impresje – wnętrza byłego klasztoru San Francisco w Zacatecas przejęte przez Museo Rafael Coronel (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Muzeum mieści się w zrujnowanych pomieszczeniach klasztornych dawnego kowentu San Francisco de Almoloyan y de Asís, gdzie zaledwie dzień wcześniej zaczęliśmy zwiedzanie Zacatecas. To tylko jedna doba, a tyle się w międzyczasie wydarzyło…
Barokowe impresje – wnętrza byłego klasztoru San Francisco w Zacatecas przejęte przez Museo Rafael Coronel (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Wnętrze kompleksu klasztornego pachnie trochę królewskim zamkiem Amber, a trochę kaprysami malarskimi barokowych mistrzów. Łuki wspierały niegdyś dachy, po których nie został ślad. Krzyżują się dziś pod dziwnymi kątami, podpierając niebo.
Barokowe impresje – wnętrza byłego klasztoru San Francisco w Zacatecas przejęte przez Museo Rafael Coronel (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Resztkom konstrukcji dodaje smaku roslinność, a gdzieniegdzie drobne współczesne wtrenty. Jak na capriccio – fantastycznych obrazach ruin, gdzie na gruzach tysiąc lat później nadal toczy się życie. Słońce wlewa się do środka niepowstrzymywane, tworząc ostre kontrasty światła i cieni. Chiaroscuro… Jakbyśmy nagle sami znaleźli się na płótnie Bellottiego, czy Gian Paolo Paniniego…
Barokowe impresje – wnętrza byłego klasztoru San Francisco w Zacatecas przejęte przez Museo Rafael Coronel (fot: P.A. Trześniowski 2024)
W ciemnych, odrestaurowanych w ubiegłym stuleciu pomieszczeniach dawnego kownentu kolekcja mrocznych obrazów. Niezły kontrast do rozpalonego słońcem dnia…
Rafael Coronel: El Bebe. Ekspozycja Museo de Rafael Coronel w Zacatecas (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Rafael Coronel Arroyo (1931–2019) to jeden z bardziej charakterystycznych artystów współczesnego Meksyku. Malarzem i rzeźbiarzem był również jego starszy brat – Pedro Coronel Arroyo (1922-1985). Obaj Coronelowie urodzili się w stanie Zacatecas i obydwaj mają tu dzisiaj swoje muzea. Mam przeczucie, że wybraliśmy jednak ciekawsze…
Rafael Coronel: El Rehilete. Ekspozycja Museo de Rafael Coronel w Zacatecas (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Nie jestem krytykiem sztuki :/ Malarstwo Coronela przemówiło do mnie poprzez ciemne tonacje. Mrok związany z refleksjami nad upływem czasu – przedstawianymi w iście mezoamerykański sposób, gdzie kukurydza jest równocześnie dojrzałym strąkiem, młodym kwiatem i wrzucanym w dziurkę w ziemi nasionkiem, które któregoś dnia da początek nowemu życiu. Wizje zdarzeń ze światów godnych prozy Rogera Zelaznego. El tastoán y la niña de Jerez to impreza, która mogłaby rozgrywać się w Dworcach…
Rafael Coronel: El tastoán y la niña de Jerez. Ekspozycja Museo de Rafael Coronel w Zacatecas (fot: P.A. Trześniowski 2024)
W kolejnych salach za to niesamowita niespodzianka… Muzeum szczyci się kolekcją masek i innych rzeźb Rafaela Coronela. Agnieszka idzie je oglądać – są wyeksponowane na piętrze. Ja wpadam w dziurę czasu, gdy widzę setki, nie setki – tysiące prekolumbijskich artefaktów zgromadzonych wśród murów na parterze.
Barokowe impresje – wnętrza byłego klasztoru San Francisco w Zacatecas przejęte przez Museo Rafael Coronel (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Różne kultury środkowego i północnego Meksyku, w większości skąpo opisane – jak to zwykle bywa w muzeach. Jednak kolekcja tak ogromna i tak różnorodna, że na jakiś czas zapominam nawet o zbliżającym się zaćmieniu Słońca. Zdjęciami artefaktów nie będę Was chwilowo zamęczał – to raczej temat na grubą książkę archeo. Wróćmy do miejsca, które wydaje się wyrwane z czasu i przestrzeni.
Barokowe impresje – wnętrza byłego klasztoru San Francisco w Zacatecas przejęte przez Museo Rafael Coronel (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Z żalem opuszczamy muzeum. Nasz chiński rydwan po raz ostatni zdobywa slalomem stromy stok kotliny. Ruszamy w drogę do El Torreon. Ponad czterysta kilometrów, dwie granice stanów, doliny między między wschodnim i zachodnim łańcuchem Sierra Madre, ale nie wyjdzie bez tankowania po drodze. Na górze miałem już na tę okoliczność upatrzoną stację. Po drodze do La Quemada była magna po 23,19 pestek za litr. Chyba najtaniej w okolicy…
Barokowe impresje – wnętrza byłego klasztoru San Francisco w Zacatecas przejęte przez Museo Rafael Coronel (fot: P.A. Trześniowski 2024)
San Luis Potosi, Solar Eclipse Run 2024, Meksyk, Wycieczki z archeologiem po Meksyku, archeowyprawy, Architektura Kolonialna, Barok, Ultrabarok, Churrigueresque, klasycyzm
Współczesna sztuka San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Wychodzimy na wieczorny spacer po San Luis Potosi. Z hotelu Insurgentes mamy tylko pięć minut na Plaza del Carmen, przy którym mieści się El Templo de Nuestra Señora del Carmen. Pokryte suto zdobieniami pilastry i kolumny, gęsto upakowane na ultrabarokowej fasadzie świątyni z daleka przyciągają nasz wzrok. Kościół, niestety jest zamknięty, ale w ultrabaroku najbardziej cenię sobie przednie fasady i wieże, a to akurat mamy pięknie wyeksponowane. Churrigueresque…
Ultrabarok El Templo de Nuestra Señora del Carmen
Ultrabarokowa fasada El Templo de Nuestra Señora del Carmen w San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
El Templo de Nuestra Señora del Carmen narodziła się w 1765 r., gdy Joaquin de la Concepción rozpoczął budowę barokowej wieży. Kolejni przeorowie dokładali obrazy i ołtarze. Podupadający kościół odrestaurowano w 1898 r. Odnowiono ściany i sklepienia w stylu bizantyjskim, na pendytywach dodano medaliony czczonych przez karmelitów świętych. W niespokojnych latach 1824-1825, gdy powstawało państwo Meksyk, zniszczono barokowy ołtarz. Został on później zastąpiony mocno rozbudowaną klasycystyczną wersją, z podobiznami siedmiu archaniołów: Michała, Rafała, Gabriela, Uriela, Sealtiela, Barachiela i Jegudiela, która również uległa zniszczeniu w 1959 r. Nie wejdziemy jednak do środka tym razem…
Ultrabarokowy portal El Templo de Nuestra Señora del Carmen w San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
W dolnej części fasady piętrzą się cztery ażurowe kolumny Salomona – specyficzny wynalazek ultrabaroku, albo, jak kto woli – Churrigueresque. Prócz wpływów mauretańskich w formie motywów roślinnych, w dolnej części kolumn widzę jakby odciśnięte trzcinowe maty… Interesujące, czy karmelici w XVIII stuleciu zdawali sobie sprawę co w prekolumbijskiej Mezoameryce oznaczał motyw HAL – plecionej maty..? Franciszkanie w Jalpan de Serra, skąd właśnie przyjechaliśmy, umieszczali z premedytacją prekolumbijskie motywy w programie ikonograficznym swej bogatej fasady. Trudno zliczyć pilastry w górnej części świątyni…
Ultrabarokowa wieża Catedral Metropolitana de San Luis Potosí – Catedral de Nuestra Señora de la Expectación w San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Kontynuujemy spacer, bo pora już coś przekąsić. Dwa bloki dalej jest tutejsze zócalo, które nosi jeszcze historyczną nazwę Plaza de Armas. Tak przecież nazywały się kiedyś wszystkie główne place kolonialnych miast na podbitych przez Hiszpanów kontynentach obu pechowych Ameryk. Z oddali widać kolejne ultrabarokowe wieże. Po drodze na zócalo nabywamy po garnuszku esquite. Suto zalewam swój salsą i wpycham ile wlezie długich smukłych papryczek chili. Po nagłych zwrotach akcji na trasie z Jalpan de Serra, zgubieniu i znalezieniu kamery kosztem kilku dodatkowych godzin za kółkiem w Sierra Madre Oriental, mam ochotę na ostro. W sumie zawsze mam ochotę na ostro…
Ultrabarok Catedral Metropolitana de San Luis Potosí – Catedral de Nuestra Señora de la Expectación
Ultrabarokowy portal Catedral Metropolitana de San Luis Potosí – Catedral de Nuestra Señora de la Expectación w San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Gdy tylko wychodzimy zza rogu zatrzymuje nas w miejscu widok wspaniałego portalu, wystającego z fasady Catedral Metropolitana de San Luis Potosí. Spiralnie poskręcane kolumny Salomona, gęsto ozdobione motywami roślinnymi, karbowane pilastry, a między nimi w niszach marmurowe figury świętych. Połykam szybko swoją kukurydzę i zabieram się do robienia zdjęć.
Ultrabarokowa fasada Catedral Metropolitana de San Luis Potosí – Catedral de Nuestra Señora de la Expectación w San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Ultrabarokowy portal Catedral Metropolitana de San Luis Potosí – Catedral de Nuestra Señora de la Expectación w San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
W niszach figury dwunastu apostołów, wyrzeźbione z marmuru z Carrara przez braci Biaggi. To repliki rzeźb apostołów z archikaterdy de San Juan de Letrán w Rzymie. Zastąpiły wcześniejsze rzeźby dwunastu apostołów wykonane z lokalnego kamienia. Teraz zdobią krawędzie dachu. Podobno Catedral Metropolitana de San Luis Potosí de Nuestra Señora de la Expectación to jedyna świątynia, którą zdobią rzeźby aż 24 apostołów…
Ultrabarokowa wieża z karylionem i zegar nad portalem Catedral Metropolitana de San Luis Potosí – Catedral de Nuestra Señora de la Expectación w San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
W medalionie nad wejściem widniał niegdyś herb – toponim, jak powiedzieliby epigraficy… Powyżej medalionu zegar, a nad zegarem, pośród kolumn barokowej kapliczki jaśnieje rzeźba Matki Boskiej. Wieże nie pochodzą z tego samego czasu, ale jedna jest wierną kopią drugiej. W północnej, na dwusetną rocznicę niepodległości Meksyku zainstalowano karylion, ponoć jedyny taki w całym Meksyku…
Plaza de Armas w San Luis Potosi
Gazebo na Plaza de Armas w San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Za plecami, w centrum Plaza de Armas mamy piękne gazebo. Jak przystało na porządne zócalo… 😉 Tam gdzie nie ma gazebo, na zócalo może być fontanna, jak w Valladolid na półwyspie Jukatan. W San Lusi Potosi nie musimy się zastanawiać co lepsze, znajdziemy tutaj obe te rozwiązania.
Fontanna na zócalo w San Lusi Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Raz jeszcze odwracamy się do katedry. Dach wieńczy ośmiokątna kopuła. Mocno rozbudowaną, trzynawową bryłę przecinają aż dwa transepty. Pora przejść się po tutejszych uliczkach…
Ultrabarokowe wieże Catedral Metropolitana de San Luis Potosí – Catedral de Nuestra Señora de la Expectación w San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Człowiek z La Manchy w San Luis Potosi…
Don Kichot kojarzy mi się na szczęście bardziej z piękną Sophią Loren niż z nieprawnym romantykiem, któremu dziwnie współczuję. Mile wspominam oglądaną niedawno adaptację Człowiek z La Manchy w Teatrze Dramatycznym. Spotkałem kiedyś kobietę, która twierdziła, że mnie również książki zepsuły i pognały w świat… Nie wiem czy czytała El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha, z zasady raczej nie czytała wiele, ale coś w tym jest. Czy skończę jak Don Kichot? Chyba raczej jak Maler. Teoberto Maler…
Don Kichote i Sancho Pansa – bohaterowie z kart Cervantesa w Centro Historico w San Lusi Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Zapraszamy na pulque…
Mam ochotę na pulque. Mijajamy grupę policjantów zapatrzonych w swoje smartfony. Zaglądam im dyskretnie przez ramię i widzę, że zapamiętale grają w gry, więc aż mi głupio ich odrywać, ale proszę o polecenie porządnej pulqueríi z klimatem. Szukamy przybytku kilka przecznic dalej. W pulque nie chodzi o sam smak, liczy się również klimat…
Kolonialna architektura uliczek w Centro Historico San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Zimny napój zaprawiony sokiem pieści powłóczyście język i podniebienie. Przywołuje wspomnienie tekstu o majańskich trunkach, i… przerażających sposobach aplikacji trunków przez Majów, który popełniłem kiedyś na studiach. Krew, wymioty i wino… Nie czytajcie tego przy jedzeniu czasami :/
Klasycystyczne elementy na bocznej elewacji Catedral Metropolitana de San Luis Potosí – Catedral de Nuestra Señora de la Expectación w San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Pora wracać powoli, bo jutro kolejny długi dzień drogi… Musimy dostać się do Zacatecas. Kolejny stan Meksyku i kolejne wyzwania. Rozległe Centro HistoricoSan Luis Potosi sprawia, że nie musimy się spieszyć, podziwiając po drodze architekturę z różnych epok Meksyku. By zobaczyć więcej, wybieramy, jak zwykle dłuższą drogę.
Kolonialna architektura uliczek w Centro Historico San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Natykamy się na skrzyżowanie ze skwerem, na którym stoi pomnik. Przystępu do pomnika bronią jednak psy. Bezpańskie psy różnych ras i rozmiarów. Ktokolwiek stoi na pomniku, musiał być wielkim przyjacielem psów, skoro schodzą się tu co noc wszystkie szczekusie z miasta.
Kolonialna architektura uliczek w Centro Historico San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)Ktokolwiek stoi na pomniku, musiał być wielkim przyjacielem psów, skoro schodzą się tu co noc wszystkie psy z miasta San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Mam świadomość, że nie wyczerpaliśmy San Luis Potosi, skupiając się na elewacjach ledwie dwóch spośród wielu budowli. Mamy jednakże tylko trzy tygodnie na ten rajd po Meksyku, a za cztery dni nasze wymarzone całkowite zaćmienie Słońca. Wieleset kilometrów i kilka stanów dalej. Kolejne całkowite dopiero w 2026 roku w Hiszpanii. Tam też znajdzie się pewnie porządny ultrabarok… 🖖🤠
Współczesna sztuka San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
SIerra Madre, Solar Eclipse Run 2024, Meksyk, Wycieczki z archeologiem po Meksyku, archeowyprawy, Queretaro, San Luis Potosi
Meksyk, Sierra Madre Oriental (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Pora na Sierra Madre… Minęło już południe, więc po wspaniałym poranku na dobrej kawie w Jalpan de Sierra i jeszcze lepszym przedpołudniu na zagadkowym stanowisku archeologicznym Tancama, należącym do kultury Huasteków, czas ruszać w dalszą drogę, ku zaćmieniu Słońca.
Środki komunikacji międzymiastowej z dala od rezolucji i regulacji (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Zawijamy zatem na północny-zachód, do Jalpan, z którego przyjechaliśmy, by przebić się dalej przez Sierra Gorda drogą federalną 69 aż do Rio Verde. Tam mamy skręcić bardziej ku zachodowi, drogą federalną 70, przez górskie serpentyny w okolicach Mojarras de Arriba, przełęcz San Antonio i kolejne pasmo wściekłych serpentyn Sierra de Alvarez. Jakieś 250 km, cztery i pół godziny… W teorii.
Maczetero w Jalpan de Serra (fot: P.A Trześniowski 2024)
Po 13-tej przejeżdżamy przez Jalpan de Sierra, dobrze nam już znane. Droga biegnąca wąwozem między zabudowaniami, pełna wąskich kładek dla pieszych, łączących obie wypiętrzone strony. Na skrzyżowaniu „maczetero prestidigidatoro”. Prawdziwy talent, bo sprawnie machać i żonglować kapeluszem na nodze i trzema maczetami w rękach to jedno. Drugie, gdy robi się to stojąc na monocyklu. Przebijamy się przez Jalpan de Serra, niestety, nie po raz ostatni. Ale nie uprzedzajmy faktów.
Średnia wysokość Sierra Madre Oriental to 2400-2700 m n.p.m (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Dalsza droga przez Sierra Gorda jest nie mniej malownicza o tej porze dnia, co wczoraj, w złotej godzinie przyjemnie zachodzącego Słońca. Obsypane zielenią konary drzew tworzą nad nią pergole. Czasem z poboczy i pastwisk podnosi się jednak kurz…
Droga przez wyżyny Sierra Madre Oriental (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Agnieszka wykłada mi wizję świata opartą na religii. Nie mam nic przeciw wizjom, ale grzecznie wyciągam kilka bazowych niespójności – tak dla gimnastyki umysłu i podtrzymania rozmowy, nie w nadziei, że mi coś wyjaśni. Słyszę jednak, że mówi to samo co poprzednim razem, więc bez odrywania myśli od zawiłych zwrotów w archeologii Kaanul, wyciągam z zakamarków RAM-u jakieś kontrargumenty, te same co ostatnio. Agnieszka rzuca się na nie z zapałem i tak czas upływa nam na obyczajnej konwersacji.
Sierra Madre Oriental zbudowane są głównie z łupków i wapieni (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Pasmo Sierra Madre Oriental stanowi wschodnią rubież rozległej Altiplano – Wyżyny Meksykańskiej, gdzie mieściło się tyle ważnych ognisk prekolumbijskich cywilizacji, jak tajemnicze Teotihuacan czy tolteckie Tula i El Cerrito. To przedłużenie Gór Skalistych ciągnących się przez dzisiejsze USA, przeciętych przez graniczną Rio Grande. Dalej pasmo to biegnie przez dzisiejsze meksykańskie stany Coahuila, San Luis Potosi, Queretaro, Hidalgo i Tlaxcala, gdzie łączy się z rozciągającym się w poprzek dzisiejszego Meksyku pasmem Kordyliery Wulkanicznej.
Kaktusy na zakręcie gdzieś w Sierra Madre Oriental (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Mijamy interesujące ruiny z czasów kolonialnych, stajemy zatem, by zrobić kilka zdjęć. Jest gorąco, jak to zwykle w Meksyku. A gdy przychodzi mi do głowy, że warto byłoby zarejestrować je również kamerą, uświadamiam sobie, że… nie mam nigdzie kamery. W myślach przewijam zatem cały dzisiejszy dzień. Ten rachunek sumienia pozwala szybko wyłowić ze wspomnień głuchy dźwięk, gdy ściągałem aparat z szafki. Coś upadło…
Przydrożne ruiny na trasie w Sierra Madre Orriental (fot: P.A. Trześniowski 2024)
To coś może jeszcze tam leży, lecz jest już po 15-tej… Szybko obliczam szanse, zawracam auto i pruję tak jak się da do Jalpan. Po drodze piszę wiadomości do właścicielki domu, a nawet próbuję dzwonić, jednak nikt nie odbiera. Ani nie odpisuje. Cóż… Bez względu na rezultat, w San Lusi Potosi będziemy dobrze po zachodzie Słońca. Kamera leży tam gdzie sobie spadła – odrobina szczęścia w nieszczęściu. Dziękuję uprzejmej Meksykance, która z dzieckiem na ręku otworzyła nam drzwi i nie chciała nawet wchodzić z nami na górę.
Długa droga przez Sierra Madre Oriental (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Ruszamy po raz czwarty drogą 69. W Rio Verde skręcam, by znaleźć stację benzynową. Jakąś tańszą o parę pesos, nie jak przy głównej trasie. Trafiamy na Zocalo kolonialnego miasta, zbudowanego wkrótce po konkwiście, w 1552 r. Niedaleko stąd leży laguna La Media Luna z archeologicznymi pozostałościami po mało znanej kulturze Rio Verde – ludziach, którzy żyli tutaj w okresie klasycznym, ale dzisiaj nie mamy na nią czasu. Ani sprzętu do nurkowania, jeśli już o to chodzi. Długo kręcimy wąskimi jednokierunkowymi uliczkami, zanim ruszymy w dalszą drogę. To jest połowa drogi.
Rioverde w stanie San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Najwyższy szczyt Sierra Madre Oriental – Cerro El Potosí mierzy 3720 m n.p.m. – nie jak podaje to polska wikipedia 😉 Kolejne na podium to Cerro San Rafael (3715 m n.p.m.), Sierra de la Marta (3710 m n.p.m.) Cerro El Morro (3700 m n.p.m.) i Picacho San Onofre (3563 m n.p.m.). Na te góry, na szczęście nie musimy wspinać się dzisiaj, ani nawet jutro.
Zachodzące Słońce nad Sierra Madre Oriental (fot: P.A. Trześniowski 2024)
W złotym świetle zachodzącego Słońca wspinamy się na serpentyny Sierra de Alvarez, kolejnego pasma Sierra Madre Oriental, nie stając już nigdzie dla widoków. A te są całkiem znośne w tym gęstym złotym świetle…
Zachód Słońca nad San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Czy to był dobry dzień? Od opuszczenia Ognistego Wzgórza – Tancama w sumie najnudniejszy na trasie całej archeowyprawy, ale tak. Słońce zachodzi pięknie i długo jedziemy sobie w to zachodzące Słońce. Ze względu na autobus, który przez pół godziny starał się zmieścić w niewysokim tunelu, w hotelu Insurgentes w historycznym centrum San Luis Potosi meldujemy się już dobrze po zmroku. Pora może na jakiś wieczorny spacer i przysmaki kuchni chilango w oprawie kolonialnej architektury? Przed nami ultrabarok San Luis Potosi
Zachód Słońca nad San Luis Potosi (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Meksyk, Chiapas, Palenque, Plan de Ayutla, Jukatan, Becan, Dzibanche, Ichkabal, KINICHNA, Xpuhil, MORAL REFORMA, Bacalar, wycieczka z polskim przewodnikiem, zwiedzanie Meksyku z polskim archeologiem
Świątynia Inskrypcji – piramida z grobowcem Pakala Wielkiego (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Paleque to jedno z najwspanialszych spośród dostępnych i chętnie odwiedzanych przez turystów stanowisk archeologicznych na terenie Meksyku. W kulturze masowej Palenque zagościło na dobre, kiedy Alberto Rhuz Luhillier odkrył w 1952 r., po trzech latach przekopywania się przez zasypaną przez Majów klatkę schodową wewnątrz piramidy, grobowiec Pakala Wielkiego. Był to pierwszy pochówek majańskiego władcy odkryty wewnątrz piramidy.
Pakal Wielki w Narodowym Muzeum Antropologii (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Wyobraźnię łowców sensacji rozpalił mocno sarkofag Pakala, który słynny poszukiwacz pozaziemskich wpływów – Erich von Däniken przewrócił na bok, by zobaczyć na nim Pakala kierującego kosmicznym pojazdem. Było to jeszcze przed odczytaniem pisma Majów, ale już wtedy ikonografia sarkofagu kłóciła się z wywracaniem na bok umieszczonych na płycie przedstawień – Däniken mocno naciągnął rzeczywistość do swych tez, ale mleko się, niestety, rozlało. Do dziś jakiekolwiek wzmianki o paleoastronautach kojarzą się z postacią króla Pakala i piramidami Majów.
Z wizytą u Pakala Wielkiego w Muzeum Archeologicznym w Palenque (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Wycieczka do Palenque z polskim archeologiem przez wczesnoklasyczne Królestwo Węża i region Rio Bec
Turyści przybywający do Meksyku popełniają często błąd patrząc na mapę Meksyku, jak na mapę Polski. Meksyk to wielkie państwo, rozmiarów mniej więcej Europy Zachodniej. Do Palenque z Riviera Maya jest spory kawał drogi. Jeśli więc lądujecie w Cancun, a na liście waszych miejsc do odhaczenia znajduje się Palenque i wizyta u Pakala Wielkiego, warto zaplanować wyprawę tak, by maksymalnie wykorzystać ten czas i zobaczyć wszystko to, co powinno się zobaczyć na trasie.
Gdzie dobrze zjeść i co kupić… Jeden z majańskich dyskontów spożywczych -kopalnia taniego i zdrowego jedzenia na trasie naszej archeowyprawy (fot: P.A. Trześniowski 2019)
Piramida Kormoranów w Dzibanche skrywa grobowce wężowładców z dynastii Kaanul (fot: P.A. Trześniowski 2020)
Wyruszamy z Tulum jeszcze przed świtem tak, by zjeść lokalne śniadanie w Felipe Carillo Puerto, a u bram pierwszego archeologicznego stanowiska na trasie stawić się wraz z ich otwarciem. Ichkabal zostało otwarte dla turystyki na początku 2025 r. Odkryte dopiero w latach 1990. udostępnione zbyt wcześnie zdaniem archeologów – nie zostało bowiem porządnie przebadane, a mogą kryć się tutaj tajemnice korzenii Kaanul – najbardziej agresywnej dynastii na Nizinach Majów, która w okresie klasycznym – złotym wieku Majów, miała kolejne stolice w Dzibanche, z którego rozpoczęła podbój i Calakmul, z którego zarządzała najpotężniejszą hegemoiną świata Majów i ówczesnej Mezoameryki.
Piramida Kormoranów w Dzibanche z elementami środkowomeksykańskiegostylu architektonicznego talud-tablero, świadczy o zaskakujących konszachtach władców Węża z Teotihuacan (fot: P.A. Trześniowski 2020)
Zwiedzimy kolejne stanowiska Węży: Dzibanche z piramidami o unikalnym dialekcie architektonicznym, mieszającym styl talud-tablero odległego Teotihuacan z klasycznym stylem Peten; oraz Kinichna z ogromną piramidą triadyczną – reminiscencją poprzedniej epoki, w której wielkie preklasyczne imperium Majów ze stolicą w El Mirador pieczętowało granice swoich wpływów właśnie piramidami triadycznymi. W przeciwieństwie do Chichen Itza czy Coba na piramidy w Dzibanche można wchodzić, o ile nie są na nich prowadzone akurat badania archeologiczne.
Klimatyczne zaułki Dzibanche – wczesnoklasycznej stolicy dynastii Węża – Kaanul (fot: P.A. Trześniowski 2020)
Zwiedzanie ruin Majów to również okazja do bliskich spotkań z przyrodą Ameryki Środkowej. Ruiny Ichkabal, Dzibanche i Kinichna znajdują się w selwie – tak nazywamy dżunglę Mezoameryki. Spotykamy tu często czepiaki i wyjce – oba gatunki żyjących nadal na Jukatanie małp. W spokojniejsze dni zdarzają się szare lisy, tukany, trogony i indyki pawie. Na noc dojeżdżamy Xpujil – miejsca, które stanie się naszą bazą wypadową na kilka kolejnych dni. Kolacja w niesamowicie klimatyczej lokalnej jadłodajni z najlepszą quesadilla na półwyspie Jukatan.
Najlepsza quesadilla w rozmiarze XXL na półwyspie Jukatan w jednym z naszych ulubionych lokali w Xpujil (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Dzień II – centrum regionu Rio Bec
Jajecznica w stylu motulenos z przepyszną salsą w jednym z naszych ulubionych lokali w Xpujil (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Dzień drugi rozpoczniemy śniadaniem w kolejnym sprawdzonym lokalu, gdzie mamy szansę na najlepszą tutejszą wersję jajecznicy w stylu rancheros albo motulenos. Napój z bananów, albo innych owoców, kawa… i wyruszamy w drogę. Becan to nadal tajemnicze miasto. Oprócz najwyższych piramid w okolicy może poszczycić się fortyfikacjami widocznymi do dzisiaj. Umocnienia te pozwalały miastu opierać się przed wpływem potężnego imperium ze stolicą w El Mirador – mimo preklasycznych korzeni nigdy nie było tutaj triadycznej architektury.
Ogromna piramida IX w Becan. Tak, można na nią wchodzić 😉 (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Wyraźne wpływy Teotihuacan – przeciwnego stronnictwa w tutejszej architekturze zostały jednak starannie zniszczone w połowie V stulecia, gdy Becan padło ofiarą inwazji Węży z Dzibanche. Od tego czasu Becan stało się lokalnym puntkem projekcji siły dynastii Węża – Kaanul.
Wczesnoklasyczna maska boga lub władcy na elewacji piramidy IX w Becan (fot: P.A. Trześniowski 2019)
Archeolog pokaże kilka ukrytych przejść w ruinach Becan oraz schowanych komnat. Pokaże jak rozróżniać charakterystyczne wyróżniki stylu architektonicznego Rio Bec. Opowie o zawiłej historii regionu przed, w trakcie i po upadku dynastii Kaanul.
Słynny Cache 69-2, ofiara zakładzinowa ze struktury XIV w Becan: terakotowy pojemnik o antropomorficznym kształcie umieszczony w trójnożnej wazie w stylu plano relief carved brown glossware pochodzącym z południowych Nizin Majów, z figurkami w stylu Teotihuacan. Obecnie eksponowane w Museo Arqueológico de Campeche, Fuerte de San Miguel (fot: P.A. Trześniowski 2021)
Świeżo nabyte umiejętności będziemy rozwijać na dwóch lub trzech satelitarnych stanowiskach Becan, gdzie oprócz Rio Bec, zobaczymy też najpiękniejsze przykłady stylu architektonicznego Chenes w sercu regionu Rio Bec i z dala od regionu Chenes. W przeciwieństwie do Tulum czy Chichen Itza, piramidy Majów w Campeche są naprawdę głęboko zanurzone w selwie. Na wszystkich trzech albo czterech proponowanych tego dnia stanowiskach polują sokoły białogardłe. Widujemy tu często tukany, trogony oraz szare lisy. Na noc wracamy do Xpujil.
Piramida IV w Becan – rezydencje w stylu architektonicznym Rio Bec na szczycie piramidy w stylu Peten (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Dzień III – rajd do Palenque
Świątynia Hrabiego de Waldeck w Palenque, jednej z najbarwniejszych postaci w historii archeologicznych eksploracji Mezoameryki – przykład stylu architektonicznego Usumacinta (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Dzisiaj do przejechania mamy najdłuższy pojedynczy odcinek drogi. Jeżeli na śniadanie zatrzymamy się dopiero gdzieś na trasie, w ruinach Palenque będziemy wczesnym popołudniem. Aby uniknąć największego skwaru, zaczniemy jednak od lokalnego muzeum archeologicznego, gdzie usłyszymy o tajemnicach klejnotów i parafrenalii Czerwonej Królowej – małżonki Pakala Wielkiego. Istnieją przypuszczenia, że po totalnej destrukcji miasta przez armię Węży i egzekucji lokalnej dynastii Palenque na przełomie VI i VII stulecia n.e. to pani Ix Tz’akb’u Ajaw wniosła swemu mężowi w wianie krew dawnej dynastii, zachowaną w zupełnie innym mieście.
Wielki akropol i królewski pałac z wieżą Palenque (fot: P.A. Trześniowski 2022)
W muzeum jest również sala, w której w skali 1:1 odzworowano wspaniały grobowiec z sarkofagiem Pakala. Tutaj na własne oczy będziemy mogli ujrzeć jak bardzo błądzą apologeci Ericha von Dänikena. Archeolodzy odczytali pismo, symbole znają od dawna wszystkie historyczne postaci umieszczone na sarkofagu. W muzeum jest też wiele wspaniałych przykładów płaskorzeźb wykonanych w unikalnym stylu Palenque.
Świątynia XII w Palenque (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Palenque, jakie dane nam dziś ogladać, to miasto w całości zbudowane przez Pakala oraz jego synów. Węże zrównali poprzednią stolicę z ziemią, lecz archeolog wskaże dowód wcześniejszego związku tutejszej wczesnoklasycznej dynastii z odległym hegemonem w Teotihuacan. Obejdziemy dookoła królewski pałac, znajdujący się na wielkim akropolu wraz z jedną z najbardziej unikalnych struktur architektonicznych Majów – kilkupiętrową wieżą. Staniemy na placu Grupy Krzyża i wejdziemy na najwyższą z tutejszych świątyń, gdzie posłuchamy o zaklętej w kamieniu historii królewskiej dynastii Palenque oraz boskiej triady opiekującej się miastem.
Jedna z nielicznych wielopiętrowych budowli Majów (fot: P.A. Trześniowski 2022)
To epopeja, której najstarsze wydarzenia miały miejsce jeszcze przed stworzeniem obecnej wersji uniwersum. Posłuchamy o kołach czasu – kalendarzach Majów, których tryby kręcą się w nieskończoność, zapowiadając powrót władców tak, jak powraca Słońce i kukurydza… Staniemy u podnóża piramid skrywających grobowce Pakala i Czerwonej Królowej (do korytarza prowadzącego do jej grobowej komnaty można wchodzić). Wieczór możemy spędzić w mieście, uzupełniając zapasy, ale na nocleg staniemy w pobliżu ruin, by również w nocy cieszyć się otaczającą nas przyrodą regionu Usumacinta w Chiapas.
Model grobowca Czerwonej Królowej w Muzeum Archeologicznym w Palenque (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Dzień IV – Zaginiona stolica państwa Białego Psa i korona przechodnia Ak’e
Karambola, jeden ze skarbów Selwy Lakandonów nad rzeką Lacanja w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Dzisiaj zanurzymy się w Chiapas tak bardzo jak to tylko możliwe… Tego dnia postaramy się o zaszczyt odwiedzenia stanowisk, do których nie docierają zwykli turyści. O Plan de Ayutla i Lacanja Tzeltal – domniemanych stolicach zaginionego królestwa Sak Tz’i’ przeczytajcie tutaj: Sak Tz’i’ I: Zapomiane miasto Majów – Plan de Ayutla i tutaj: Sak Tz’i’ II: Odnalezione królestwo. Dziś czeka nas Przygoda przez duże P. Jeżeli starczy czasu możemy znów zaliczyć jakiś lolalny wodospad i nie ma nic do dodania 😉 Nocujemy gdzieś w Chiapas…
Dzień V – Pogranicza B’aakal i Królestwa Węża
Nowy dzień wstaje nad lasem mglistym w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2017)
Mamy jakąś godzinę drogi przez górskie serpentyny i dżunglę do Pomona. Nie jest to duże stanowisko, jednak odgrywało dość istotną rolę na politycznej szachownicy świata Majów w czasach złotego wieku – okresie klasycznym. Prawdopodobnie to Pakabul (Pomona) wyprowadziło niszczący atak na Piedras Negras – ośrodek, który po zmianie dynastii w Teotihuacan stał się lokalnym punktem projekcji siły środkowomeksykańskiego hegemona na Usumacintę.
Majańskie targowisko gdzieś w Sierra Madre de Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Wielkie i strome piramidy Moral Reforma w Tabasco robią nadal wrażenie na wszystkich (to nie Coba czy Chichen Itza, więc jeszcze można wchodzić). O wadze miejsca i jego pechowym położeniu niech świadczy iż ten sam władca miasta przyjmował koronę z rąk władcy Palenque i z rąk… Yuknooma II Wielkiego z odległego Calakmul. Trzecie ze stanowisk: El Tigre słynie z wielkich piramid. Jakiś czas było utożsamiane z legendarnym Itzamkanac – kolebką narodu Itzów, jednak badania epigraficzne nakazały wykluczyć tę ewentualność. Noclegu poszukamy nad rzeką Candelaria w miasteczku o tej samej nazwie.
Dziewczynka Lakandonów w selwie w Chiapas (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Dzień VI – Długa droga na wschód…
Wspaniały przykład matapalo – pasożytniczej formy figowca duszącego w Dzibanche (fot: P.A. Trześniowski 2021)
Dziś czeka nas ponad sześć godzin jazdy. Śniadanie możemy zjeść w Candelaria albo dopiero w Escarcega. Przejeżdżamy w drodze powrotnej prawie cały półwysep Jukatan w poprzek. Po drodze zatrzymamy się jednak w okolicach Xpujil, aby zobaczyć jeszcze któreś z tutejszych stanowisk archeologicznych i rozprostować mięśnie. Zmierzamy na nocleg nad laguną Bacalar. Pora na chillout po pełnej wrażeń wyprawie.
Pałac Trzech Wież, jedna z najsłynniejszych budowli w stylu architektonicznym Rio Bec (fot: P.A. Trześniowski 2023)
Dzień VII – Laguna Bacalar i powrót na Riviera Maya
Wschód Słońca nad laguną Bacalar. Prywatny pomost w jednym z zaprzyjaźnionych resortów (fot: P.A. Trześniowski 2022)
Nad laguną Bacalar możemy zostać do południa, korzystając z pomostów i kajaków. Mamy jakąś godzinę drogi na stanowisko Chaachcoben, które znajduje się w tzw. Korytarzu Peten. To anomalia architektoniczna – pas we wschodniej części półwyspu Jukatan, gdzie spotykamy piramidy w stylu Peten. W Chaacchoben mamy również przykłady najdalej wysuniętych na północ elementów stylu architektonicznego Rio Bec. Piramidę w stylu Peten zobaczymy też w drodze na północ w Limones.
Ruiny Majów w Chaacchoben w korytarzu Peten z najdalej na północ wysuniętymi elementami stylu architektonicznego Rio Bec (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Zatrzymamy się znów w Felipe Carillo Puerto, gdzie zobaczymy kościół zbudowany przez zbuntowanych Majów siłami meksykańskich jeńców – Jukateków. Usłyszymy opowieść o wielkiej insurekcji Majów – największym i jedynym udanym powstaniu przeciw kolonizatorom na kontynentach Ameryk. Powstania, które sprawiło, że na ponad 50 lat wschodnia część Jukatanu wróciła pod wyłącznie panowanie Majów.
Trogon w Chaacchoben w korytarzu Peten z najdalej na północ wysuniętymi elementami stylu architektonicznego Rio Bec (fot: P.A. Trześniowski 2024)
Na noc, w zależności od potrzeb dojeżdżamy do Tulum, Playa del Carmen lub Cancun 🤠👌
Wycieczka do Palenque z polskim archeologiem przez Królestwo Węża i region Rio Bec
Wyprawy z Riviera Maya do Palenque z polskim archeologiem przez Królestwo Węża i region Rio Bec organizujemy już od dwóch osób, jednak, ze wzgledu na logistykę trzeba odpowiednio wcześnie uzgadniać terminy wyjazdów. Harmonogram i plan wyprawy dostosowujemy do indywidualnych potrzeb, odpowiednio przedłużając wycieczkę w razie zapotrzebowania np. o położone głębiej w selwie stanowiska Rio Bec, do których można dotrzeć tylko quadem albo autem 4×4 (tylko w porze suchej), o Calakmul, Bonampak czy Lacanja Chansayab w Selwie Lakandonów.
Koszt wyprawy do Palenque z polskim archeologiem przez Królestwo Węża i region Rio Bec: 1990 EUR / os. dla 2 osób, 1750 EUR / os. przy 3-4 osobach, 1650 EUR przy 5-8 osobach. Najbliższe wolne terminy dostępne od 5 kwietnia 2026! 🤠👌
