Merida: Białe Miasto i stolica stanu Yucatan

Meksyk, Jukatan, wycieczka objazdowa, wycieczki, polski przewodnik, zwiedzanie Meksyku z polskim przewodnikiem, Merida, stan Yucatan

merida palacio municipal meksyk jukatan wycieczka polski przewodnik archeowyprawy z polskim przewodnikiem — Palacio Municipal de Merida (fot: P.A. Trześniowski 2023)

Merida to stolica stanu Yucatan i największe miasto na półwyspie Jukatan, tak w jego meksykańskiej, jak belizeńskiej czy gwatemalskiej części. Miasto, podobnie jak Campeche i Valladolid, zostało założone przez Francisco de Montejo, w tym wypadku syna (El Mozo), konkwistadora z rodu de Montejo (wszyscy trzej mieli na imię Francisco). Zbudowano je na gruzach olbrzymiego majańskiego miasta T’ho z materiału pochodzącego z piramid i świątyń Majów.

merida meksyk jukatan wycieczka polski przewodnik archeowyprawy z polskim przewodnikiem — Kolonialna architektura Merida (fot: P.A. Trześniowski 2023)

O prekolumbijskim T’ho wiemy tyle, że było większe niż Izamal, które za czasów Majów miało aż 75 km² i było najprawdopodobniej największym z miast tej cywilizacji. Potężne platformy i piramidy T’ho zostały, niestety, rozebrane, zaś materiał uzyskany w ten sposób posłużył do budowy katedry, kościołów i pałaców kolonialnego miasta Merida. Ciekawym jest, że dzisiejsi Majowie, mieszkający na północno-zachodnim Jukatanie, po pół tysiąca lat nadal mówią na Meridę T’ho.

merida meksyk jukatan wycieczka polski przewodnik archeowyprawy z polskim przewodnikiem plaza grande — Wśród kolonialnej architektury Merida można przejechać się bryczką (fot: P.A. Trześniowski 2023)

Merida – kolonialna architektura

architektura, kolonialna, merida, meksyk, jukatan, zwiedzanie, meksyku, wycieczki, wyprawy, mexico, yucatan, colonial, architecture — Arkady Palacio de Municipio przy Plaza Grande. Kolonialna architektura w Merida, Jukatan, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2020)

Kolonialne Merida charakteryzuje się prostokątnym układem jednokierunkowych ulic. Sercem tego systemu jest centralny plac z katedrą i głównym pałacami miasta. W Merida znajdują się dwa wspaniałe muzea z bogatymi kolekcjami artefaktów cywilizacji Majów. Są to: Gran Museo del Mundo Maya i Museo Regional de Yucatán, Palacio Cantón. Oba zdecydowanie zasługują na wizytę, o ile zdecydujecie się, by zatrzymać się na dłużej w mieście. Jeśli nie, kolonialne centrum Merida zasługuje co najmniej na wieczorny spacer wokół zocalo i pod gmachem opery.

casa, montejo, architektura, kolonialna, merida, meksyk, jukatan, zwiedzanie, meksyku, wycieczki, wyprawy, mexico, yucatan, colonial, architecture — Kariatydy na elewacji Casa de Montejo, domu Francisco de Montejo (El Mozo), konkwistadora Jukatanu. Podobno jest to najstarszy zachowany budynek cywilny w Merida, Jukatan, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2021)

Merida – Białe Miasto

canton, palacio, architektura, kolonialna, merida, meksyk, jukatan, zwiedzanie, meksyku, wycieczki, wyprawy, mexico, yucatan, colonial, architecture — Palacio Canton, gdzie mieści się jedno z dwóch interesujących muzeów cywilizacji Majów w Merida, Jukatan, Meksyk. Piękna kolonialna architektura w stylu hiszpańskiego baroku (fot: P.A. Trześniowski 2020)

Merida, zwane było niegdyś Białym Miastem. Była to stolica gospodarczego imperium, którego głównym skarbem okazało się włókno agawy sizalowej (Agave sisalana). Zwano je w tamtych czasach zielonym złotem. Produktami z włókna agawy były sizal i henekwen, ten drugi wyrabiany (Agave fourcroydes). Liście agawy sizalowej mogą mieć do dwóch metrów długości, a jej quiote (słup kwiatostanu, który wystrzeliwuje z rośliny w ciągu zaledwie kilkunastu dni w początkowej fazie kwitnienia) nawet dziesięć metrów. Pręt agawy obsypany jest tysiącami drobnych kwiatów.

Sizalowe imperium

Jukatan rozkwitł wielkimi fortunami. Miasto Merida, jako jedno z pierwszych na Ziemi mogło sobie pozwolić na oświetlenie elektryczne. Fortuny te jednak równie szybko zgasły, kiedy na początku XX stulecia wynaleziono syntetyk – o wiele tańszy polipropylen, który wyparł włókno naturalne. Sizalowy biznes podzielił los brazylijskiego imperium kauczuku. Podróżując przez północną i zachodnią część półwyspu, zobaczycie dziesiątki porzuconych sizalowych hacjend…

merida meksyk tajemnice jukatanu wycieczka objazdowa zwiedzanie meksyku z polskim przewodnikiem archeologierm — Kolonialna architektura Plaza de la Indepenencia, Merida (fot: P.A. Trześniowski 2021)

Gdzie kupić hamak…?

W Merida dziś wciąż można kupić doskonałe sizalowe kapelusze. Jeśli chcecie przywieźć z Meksyku hamak z sizalowego włókna, to również nie znajdziecie lepszego miejsca na zakupy. Z sizalu wyrabia się tradycyjnie liny, sznurki, maty, plecionki, kapelusze, dywany worki oraz tarcze do darta. Włókno jest w miarę odporne na działanie słonej wody. Sizal jest nadal alternatywą dla azbestu oraz włókien szklanych. Największe uprawy sizalu są obecnie w Brazylii, Tanzanii, Kenii, na Madagaskarze, w Wenezueli i w Chinach.

pok-ta-pok, pitz, pelota, pilka, gra, merida, meksyk, jukatan, zwiedzanie, meksyku, wycieczki, wyprawy, mexico, yucatan, ballgame — Pitz (pok-ta-pok) – majańska rytualna gra w piłkę, zwana też z hiszpańska pelota, albo pok-ta-pok, Merida, Jukatan, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2019)

Katedra w Merida – najstarsza w Ameryce?

merida katedra meksyk jukatan wycieczka polski przewodnik archeowyprawy z polskim przewodnikiem — Elewacja katedry św. Ildefonsa w Merida (fot: P.A. Trześniowski 2020)

Jednym z najważniejszych zabytków architektury, jakie trzeba umieścić na trasie zwiedzania kolonialnego miasta Merida jest Katedra św. Ildefonsa (Catedral de San Ildefonso). Znajduje się ona przy centalnym placu miasta, zwanym Plaza Grande. Na renesansowej elewacji umieszczono herb Hiszpanii, który sprofanowany został po upadku kolonii i proklamowaniu niepodległej Republiki Jukatanu oraz figury świętych: Piotra i Pawła.

Katedra św. Ildefonsa w mieście Merdia (Catedral de San Ildefonso) to najstarsza katedra nie tylko w dawnej Mezoameryce, ale i na kontynentalnej masie Ameryk. Wybudowano ją tuż po konkwiście Jukatanu, w pierwszej połowie XVI w. Jeśli wliczyć jednak kontynentalny szelf z łańcuchami Bahamów, i Antyli i dawną Hispaniolę – wyspę, w zależności od wiatrów nazywaną w Polsce Haiti, Dominikaną albo San Domingo, to tam wybudowana w 1550 r. została pierwsza katedra po konkwiście – Catedral de Santo Domingo.

Katedrę w mieście Merida zbudowano w latach 1562-1598 na polecenie Filipa II Habsburga, króla Hiszpanii i Portugalii i z błogosławieństwem Piusa IV – papieża z rodu Medyceuszy. Pius IV w 1561 r. powołał diecezję Jukatanu i Cozumelu, zaś na jej patrona wyznaczył św. Ildefonsa z Toledo. Pierwszym biskupem w 1562 r. mianowany został Francisco Toral, jednym z kolejny będzie sławny ze spalenia wszystkich znalezionych majańskich Diego de Landa Calderon. Obecnie Catedral de San Ildefonso jest siedzibą archidiecezji Jukatanu.

Wspaniałe sklepienia w Catedral de San Ildefonso w Merida oparte zostały na ideach renesansowego hiszpańskiego architekta Andresa de Vandelviry, zastosowanych po raz pierwszy przy budowie katedry w Jaén (pierwszy biskup Meridy, Francisco Toral pochodził z miasta Ubeda, znajdującego się w prowincji Jaén; w Ubedzie Vandelvira zaprojektował La Sacra Capilla del Salvador). Budowę rozpoczął architekt Pedro de Aulestia, zaś ukończył Juan Miguel de Agüero.

Materiał do budowy katedry w Merida zrabowany oczywiście został z rozebranych majańskich świątyń. Odniesienia do Catedral de San Ildefonso znalazły się w spisanej po konkwiście księdze Majów: Chilam Bahlam de Chumayel. W pierwszej połowie XIX w., w trakcie swojej podróży na Jukatan katedrę odwiedzili John Lloyd Stephens i Frederick Catherwood – prekursorzy archeologii Majów i Mezoameryki. Wspomnienia z tej wizyty znalazły się w książce Stephensa Incidents of Travel in Yucatan, wydanej w 1843 r.

Wycieczki do Merida

Przez Merida przejeżdżamy zwykle w pogoni za pelikanami, po drodze nad rozlewiska Ria Celestun, lub na południe do regionów Puuc, Chenes i San Francisco de Campeche. Zatrzymujemy się też tutaj na nocleg w takcie tygodniowych i dwutygodniowych wycieczek objazdowych dookoła meksykańskiej części półwyspu Jukatan => Tajemnice Jukatanu. W pobliżu znajdują się wspaniałe ruiny Dzibilchaltun oraz epicentrum krateru Chicxulub, będącego pamiątką po uderzeniu meteoru, który 66 mln lat temu położył kres panowaniu gadów na Ziemi 🖖🤠🌴