Całkowite zaćmienie Słońca 8 IV 2024

total solar eclipse 2024 sun totality całkowite zacmienie Slonca Meksyk

Solar Eclipse Run 2024, Meksyk, Durango, Juan E. Garcia, Torreon, Coahuilla, astrofotowyprawy, zaćmienie Słońca, całkowite, częściowe, całkowitość, totalność, zupełność, protuberancje, zorza polarna, archeowyprawy

Pora wstawać na zaćmienie Słońca…

total solar eclipse 2024 sun crescent całkowite zaćmienie Słońca Meksyk
Całkowite zaćmienie Słońca 8 IV 2024 w stanie Durango w Meksyku, godzina 13:20 (fot: P.A. Trześniowski)

Która tu jest godzina?

Mój telefon podaje mi zwykle ten właściwy czas, odnajdując się w danej strefie czasowej poprzez BTS-y. Są jednak miejsca, gdzie algorytm przestaje się sprawdzać, jak południowy-wschód stanu Campeche. Tam często prowadzenie przejmuje najwyraźniej mocniejszy sygnał z późniejszego o godzinę stanu Quintana Roo. Jeszcze bardziej niezrozumiale zaczął mnie oszukiwać na północy Meksyku, twierdząc, że znajdujemy się w strefie, różniącej się o godzinę od aktualnego czasu w stanach Zacatecas, Coahuilla, Durango, a później w Sinaloa, Nayarit i Michoacan. Nie wiedziałem czy smartfon nie przestawi się nagle na właściwy czas i w efekcie przestałem mu ufać. Danych, które miałem dla rozpoczęcia częściowego i całkowitego zaćmienia Słońca mogłem być również pewien dopiero, gdy fenomen się zacznie.

zaćmienie Słońca
Trasa całkowitego zaćmienia Słońca 8 IV 2024 r. nad Ameryką Północną – trzy różne kraje i różne strefy czasowe (ryc. GreatAmericanEclipse.com)

Take me to your secret places

Byłem tak nakręcony, że prawie nie potrzebowałem leków, które musiałem wrzucić, żeby normalnie zasnąć. Zjedliśmy guacamole, przy solidnym akompaniamencie sals, które podróżowały z nami. Wypiliśmy kawę i wyruszyliśmy w drogę. Po raz ostatni przejechaliśmy obok lokalnej wieży Eiffle’a, tym razem w pełni oświetlonej przez Słońce. Po raz ostatni przecięliśmy Gomez Palacio i Los Angeles, mijając po drodze wysuszone koryto rzeki Nazas – ponurą zapowiedź zbliżającej się katastrofy. Częściowe zaćmienie powinno zacząć się 11:55. Do tego czasu miałem zamiar dotrzeć tak blisko Vallecillos, jak to tylko możliwe. Po drodze jednak cały czas przyglądałem się niebu… Bo niebo nad Torreon było zachmurzone.

Durango Meksyk Mexico Vallecillos krajobraz landscape mountains góry
Cerro de la Ballena / Picacho, Jose E. Garcia, Durango, północny Meksyk w początkowej fazie zaćmienia Słońca (fot: P.A. Trześniowski 2024)

Pomimo jak najlepszych prognoz dla stanów Durango i Sinaloa, jechaliśmy pod rozświetlonym promieniami, jednak niepokojąco gęstym całunem chmur. W kierunku Jose E. Garcia niebo zdawało się przejaśniać, choć jeszcze dalej, nad Vallecillos znowu wisiały chmury. „Take me to your secret places…” zaśpiewała Cathrine, przyspieszając sopranem bicie mojego serca. Wilczy warkot Thorsena odpowiedział jej, kiedy właśnie skręcaliśmy na zachód z drogi federalnej 49, tuż za przeciętą górą…

Pierwszy kontakt – początki fenomenu i częściowe zaćmienie Słońca

total solar eclipse 2024 sun crescent całkowite zacmienie Slonca Meksyk
Częściowe zaćmienie Słońca 8 IV 2024 godzina 12:09 (prawie kwadrans po pierwszym kontakcie). Durango, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski)

Czułem, że czas nas goni, więc zaraz za Jose E. Garcia zatrzymałem auto, żeby spojrzeć na Słońce. To było miejsce, w którym wczoraj żegnaliśmy je o zachodzie. Pośród zalanych pól, wśród tylu wodnych ptaków. Dziś ptaków było mniej – uwijały się w pobliskich zaroślach. Za to na poboczu nie byliśmy sami. Kilkoro Meksykanów podeszło się przywitać i obejrzeć nasz sprzęt. Wyjąłem w ich kierunku specjalne okulary, jednak okazało się, że wszyscy mają podobne. Pokazałem im zatem kilka pierwszych zdjęć – Księżyc właśnie zaczął połykać tarczę Słońca!

Następnie sprawdziłem godzinę, żeby potwierdzić czas. Trwożnie rozejrzałem się po całunie chmur, oceniając kierunek wiatru. Nie było sensu jechać dalej do mego Vallecillos. Od tajemniczej atmosfery opuszczonej wioski ważniejsze w tym momencie były szanse na przejrzyste niebo. A może ruszyć w kierunku stolicy stanu Durango, wzdłuż drogi federalnej..? – zastanawiałem się, spoglądając w tamtym kierunku. Zostajemy tutaj! – podjąłem wreszcie ostateczną decyzję. I niech się dzieje co chce…

Picacho – Góra Wieloryba

Durango Meksyk Mexico Vallecillos krajobraz landscape mountains góry
Cerro de la Ballena / Picacho, Durango, północny Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2024)

W kierunku przeciętej góry ustawiłem kamerę. Z tej strony nie wyglądała zresztą na przeciętą – tamten widok znaliśmy od strony drogi z Torreon. Tutaj prezentowała nam swoją najbogatszą elewację. Od Meksykanów dowiedzieliśmy się, że nazywają ją Picacho albo Górą Wieloryba. Chciałem zarejestrować to, czego nie udało mi się uchwycić w Becan: zapadanie ciemności, nagły spadek natężenia słonecznego światła, praktycznie niezauważalny w trakcie obrączkowego zaćmienia Słońca. Chciałem uwiecznić to w jaki sposób zmienia zachowanie przyroda. O ile w jakiś zmienia… Następnie wróciłem do obserwacji Słońca.

Gdzie są plamy?

Nakum Słońce Sun sunspots plamy słoneczne zachód Słońca atardecer
Plamy słoneczne widoczne w trakcie zachodu Słońca nad stanowiskiem archeologicznym Nakum, w Gwatemali na dwa tygodnie przed całkowitym zaćmieniem (fot: P.A. Trześniowski 2024)

Mniej więcej w centrum tarczy widać było zespół położonych blisko siebie dość dużych ciemnych plam i jeszcze jedną mniejszą po lewej stronie na dole. Wszystkie pozostałe, które wpędziły mnie w takie zdumienie w ruinach Nakum, w Gwatemali w przeciągu dwóch tygodni zniknęły. Zmniejszało to nadzieje na protuberancje, rozbłyski i koronalne wyrzuty masy (CME). Aktywność Słońca mierzona ilością plam i rozbłysków zachodzi w cyklach o czasie trwania średnio około 11 lat (zaobserwowano zarówno cykle 8-letnie jak i 14-letnie). Duża ilość plam zdarza się przy maksimum cyklu. Koronalne wyrzuty masy, jeżeli zostaną wystrzelone w stronę Ziemi, wywołują piękne polarne zorze. Co chwilę odrywałem wzrok od aparatu, żeby ocenić chmury. Czarny dysk Księżyca tymczasem coraz głębiej wsuwał się na słoneczną tarczę…

total solar eclipse 2024 sun crescent całkowite zacmienie Slonca Meksyk plamy na Słońcu sunspots
Plamy na Słońcu: grupa 3628 w pobliżu centrum i 3633 po lewej stronie na dole w trakcie częściowego zaćmienia – godzina 12:16. Całkowite zaćmienie Słońca 8 IV 2024 Durango, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski)

Całkowitość, totalność, zupełność… – całkowite zaćmienie Słońca

Te ostatnie zaćmienia słońca i księżyca nie wróżą nam nic dobrego; nauka przyrody może sobie tutaj rozumować tak czy owak, samą przyrodę biczują przecież ich skutki.”
– William Shakespeare, 1606, Król Lear (tłum. Jan Kasprowicz)

To moje drugie zaćmienie Słońca w Mezoameryce. Nie czyni mnie to ekspertem, bo dwa to nieduża próbka danych, jednak pozwala wnosić pewne spostrzeżenia. W pobliżu naszego stanowiska biegł rów melioracyjny. Tuż za nim rosło kilka drzew, albo większych krzewów. Wśród zarośli śpiewały ptaki. Jak na tę porę dnia całkiem dużo ptaków. Na kilka minut przed całkowitością zaćmienia, aktywność wokalna ptaków zdawała się znacznie wzrosnąć. Normalnie nie zwróciłbym na to uwagi, gdyby nie podobne wydarzenie, jakie przeżyłem w Becan.

Tam wprawdzie było to tylko zaćmienie obrączkowe, więc spadek jasności słonecznego światła w trakcie anularności nie był tak ogromny. Jednak chwilę przed kluczowymi minutami nad piramidą VIII w Becan znalazła się nagle cała masa owadów, zaś w zaroślach na tyłach nagle zaktywizowały się ptaki. Wtedy zaklasyfikowałem to jako zwykły przypadek – koincydencję wywołaną wiatrem albo wcześniejszym przejściem chmury. Teraz zacząłem się zastanawiać czy nie jest to reakcja podobna do tej, jaką ptaki odpowiadają na zachodzące Słońce. W chwili nastania zupełności wszystko nagle ucichło.

solar eclipse zacmienie slonca meksyk archeowyprawy astrowyprawy astrofotografia obrączkowe anularne a
Obrączkowe zaćmienie Słońca 14 X 2023 w ruinach Becan w południowo-wschodnim Campeche, Jukatan, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski)

Magia

Nie myślałem jednak w tej chwili o przyrodzie. Drugi kontakt! Totalność, całkowitość, zupełność… później będę się zastanawiał jak zgrabnie przetłumaczyć angielskie totality! Teraz wpatrzony w wizjer aparatu wypatrywałem fenomenów solarnych. Wypatrywałem gwiazd, które miały się teraz ukazać, a nawet komety 12P/Pons-Brooks, którą bez nadziei próbowałem złowić przez ostatnie tygodnie w Gwatemali i różnych częściach Meksyku. Poczułem straszny zawód, gdy nagle wszystko zgasło. Po prostu zgasło i wypełniło się ciemnością. To wszystko?! Czyżbym miał tyle szczęścia co Heweliusz, któremu w chwili maksimum fenomenu 12 VIII 1654 roku Słońce całkowicie zasłoniły chmury?! W nagłej chwili olśnienia, przypominając sobie uprzednie obrączkowe zaćmienie, zerwałem filtr z obiektywu. Wtedy ujrzałem magię!

total solar eclipse 2024 sun totality całkowite zacmienie Slonca Meksyk protuberancje korona
Protuberancje i korona słoneczna. Całkowite zaćmienie Słońca 8 IV 2024 – godzina 13:15. Durango, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski)

Korona słoneczna i protuberancje

Księżyc przesłonił fotosferę. Gdy główne światło zgasło, nasze oczy i obiektywy ujrzały złotą koronę Słońca. Ciernistą zorzę plazmy, rozchodzącej się promieniście wokół czarnego kręgu. Zapierała dech! To nie był zloty pierścień ognia, który widziałem na niebie w trakcie obrączkowego zaćmienia w Becan. W wizjerze aparatu okazała się mieć też znacznie bardziej skomplikowaną strukturę. Jedwabista poświata z ciemniejszymi smugami gdzieniegdzie. Znamienne, że wbrew wszelkim intuicjom temperatura korony to kilka milionów kelwinów versus tylko kilka tysięcy w oślepiająco jasnej fotosferze…

Po lewej stronie czarnej tarczy Księżyca, mniej więcej od godziny ósmej aż po jedenastą pojawiły się nagle karmazynowe światła. Wykwity te rosły, skręcały się i wiły, tworząc fantazyjne kształty. To protuberancje będące wynikiem działania pola magnetycznego Słońca na słoneczną koronę. Potężne włókna plazmy wyciągające się setki tysięcy, a największe z nich nawet dwa miliony kilometrów od fotosfery. Zaplatane w łuki koronalne, pętle i proporce odcinały się ametystowym kolorem na tle znacznie rzadszych, choć znacznie gorętszych cząstek plazmy w koronie Słońca..

total solar eclipse 2024 sun totality całkowite zacmienie Slonca Meksyk
Protuberancje i korona słoneczna w trakcie całkowitego zaćmienia Słońca 8 IV 2024 – godzina 13:15, Durango, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski)

Światło się mroczy…

Oderwałem na chwilę wzrok od wizjera, aby spojrzeć własnym okiem na czarne Słońce. Niedaleko od ciemnej tarczy Księżyca skrzył się punkt światła – Wenus. Skierowałem obiektyw w tę stronę, nie robiąc sobie jednak nadziei na jakieś wielkie zdjęcie wenusjańskich faz. Po lewej stronie Księżyca/Słońca inny jasny obiekt… To Jowisz, kolejna z planet. Pozostałe, jak Saturn, Merkury i Mars nie przebijały się przez chmury. Nigdzie nie widać też komety… No nic, zobaczenie Pons-Brooks w takiej chwili byłoby doskonałe, nie jest jednakże najważniejsze. Zatoczyłem wzrokiem na świat wokół mnie. Zmienił się nie do poznania. W tej chwili mógłbym łatwo uwierzyć, że znalazłem się na całkiem innej planecie, w innym uniwersum, gdzie stałe fizyczne mają inne wartości…

total solar eclipse 2024 sun totality całkowite zacmienie Slonca Meksyk
Chwila zupełności (między drugim a trzecim kontaktem). Całkowite zaćmienie Słońca 8 IV 2024 w stanie Durango w Meksyku (fot: P.A. Trześniowski)

Przez chwilę biłem się z myślami, czy nie wymienić szybko obiektywu na szerokokątny, by uwiecznić ten inny świat. Zmiana ta jednak to ryzyko, że coś mi umknie z rzeczy, które dzieją się teraz na Księżycu/Słońcu i fakt, że teleobiektyw z konwerterem muszę ostrzyć ręcznie, więc po ponownej zmianie, nie będę pewien jakiś czas czy jest ustawiony poprawnie, a może nawet w ogóle nie uda mi się go ustawić w wąskim paśmie czasu, jaki pozostało nam do końca zaćmienia?! Zamiast tego wyciągnąłem zatem z kieszeni telefon – decyzja, której później przyjdzie mi żałować…

Całkowite zaćmienie Słońca w Meksyku 8 kwietnia 2024

Krawędź umbry

Dopiero kilka dni później, analizując zdjęcia z telefonu zrozumiałem, że złoty pas światła, jarzący się niczym niebo na wschodzie i o wschodzie Słońca, który widziałem dookoła to krawędź umbry – cienia rzucanego przez Księżyc. Słońce nie może przecież wschodzić we wszystkich kierunkach na raz! Szczególnie, kiedy wisi właśnie tam wysoko na niebie, zasłonięte na kilka chwil tylko ciemną tarczą Księżyca.

total solar eclipse 2024 sun totality całkowite zacmienie Slonca Meksyk
Rozświetlona krawędź umbry w trakcie zupełności i droga do Vallecillos, Durango, Meksyk. Całkowite zaćmienie Słońca 8 IV 2024 – godzina 13:17 (fot: P.A. Trześniowski)

Czarne Słońce

total solar eclipse 2024 sun totality całkowite zacmienie Slonca Meksyk
Protuberancje i korona słoneczna. Całkowite zaćmienie Słońca 8 IV 2024 – godzina 13:16, Durango, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski)

Protuberancje, które wiły się tak wspaniale wzdłuż lewej krawędzi tarczy Księżyca, zaczęły się zmniejszać. Nagle pojawiła się nowa, po prawej, na około szesnastej trzydzieści. W miarę upływu czasu karmazynowe macki z lewej strony tarczy Księżyca zanikły, zaś ta po prawej urosła. Zaraz wykwitły kolejne na czternastej, szesnastej i czternastej trzydzieści. Przyglądałem się im z zachwytem, zastanawiając się czy ich zanik po lewej oraz rozkwit po prawej to efekt przesuwania się Słońca poza czarną tarczą Księżyca? W każdym razie rosły i zmieniały się błyskawicznie. Gdyby tak, któraś z nich raczyła teraz wybuchnąć…

total solar eclipse 2024 sun totality całkowite zacmienie Slonca Meksyk
Protuberancje i korona słoneczna. Całkowite zaćmienie Słońca 8 IV 2024 – godzina 13:18, Durango, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski)

Rozbłyski, wyrzuty masy i słoneczne wiatry

Rozbłyski na Słońcu i koronalne wyrzuty masy (CME) generują zabójcze promieniowanie i sztormy naładowanych cząstek, pędzących przez Układ Słoneczny z niesamowitą prędkością 700-1000 km/s. Możemy obserwować ich efekty jako piękne zorze, jednak gdyby nie odległość i warstwa ochronna naszej atmosfery, które chronią nas przed wysokoenergetycznym promieniowaniem rtg i gamma oraz ziemskie pole magnetyczne, które odchyla słoneczne wiatry, życie na Ziemi mogłoby zostać zmielone w jednej chwili.

zorza polarna aurora borealis
Zorza polarna (aurora borealis) spowodowana koronalnym wyrzutem masy (CME) wycelowanym w stronę Ziemi 10 V 2024 roku, w 32 dni po całkowitym zaćmieniu Słońca (fot: P.A. Trześniowski)

W wyniku działania pola magnetycznego Ziemi wiatr słoneczny, składający się z pędzących z olbrzymią prędkością naładowanych cząstek odchylany jest w okolice biegunów planety. Obserwujemy je wtedy jako burze magnetyczne i zorze polarne (aurora boralis od bieguna północnego i aurora australis wokół południowego). Silne rozbłyski na Słońcu i powstające w ich wyniku burze magnetyczne mogą doprowadzić do uszkodzenia sieci energetycznych (zapłon transformatorów) czy uszkodzenia okrążających planetę satelit

zorza polarna aurora borealis
Zorza polarna (aurora borealis) wywołana koronalnym wyrzutem masy (CME) wycelowanym w stronę Ziemi 10 V 2024, w 32 dni po całkowitym zaćmieniu Słońca (fot: P.A. Trześniowski)

Korale Baily’ego

total solar eclipse 2024 sun totality całkowite zacmienie Slonca Meksyk perły Baily'ego Baily's Beads
Korale Baily’ego, całkowite zaćmienie Słońca 8 IV 2024 – godzina 13:19, Durango, Meksyk. W 1836 r. Francis Baily wyjaśnił pochodzenie zjawiska przejścia promieni Słońca między szczytami księżycowych gór (fot: P.A. Trześniowski)

Ostry blask nagle uderzył mnie w oczy. Koraliki Baily’ego – pierwsze promienie Słońca przebijające się między nierównościami na powierzchni Księżyca były jasne niczym strzały z blastera. W okamgnieniu ten inny wszechświat zniknął, nagle zamieniając się w nasz, ten dobrze znany. To, czego doświadczyłem w trakcie całkowitości stało się teraz nagle tylko niewiarygodnym cieniem. Niczym wspomnienie snu, którego za nic nie jesteśmy sobie w stanie przypomnieć szczegółach. To wrażenie już że mną pozostanie, od czasu do czasu wywołując niepokój, bliżej niezrozumialą potrzebę przeżycia ponownie czegoś, czego nie pamiętam…

total solar eclipse 2024 sun totality całkowite zacmienie Slonca Meksyk perły korale Baily'ego Diamond Ring Effect
Pierścień z diamentem, całkowite zaćmienie Słońca 8 IV 2024 – godzina 13:19, Durango, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski)

Pierścień z diamentem

Mrużąc oczy, wykonałem na ślepo jeszcze kilkanaście zdjęć, zanim założyłem z powrotem filtr na teleobiektyw. Korale Baily’ego zlały się tymczasem w jeden większy kamień. Słońce rzeczywiście wyglądało teraz niczym pierścień z diamentem.

Potęga naszej dziennej gwiazdy jest przeogromna, a mimo to kompletnie nie doceniamy jej na co dzień. Ziemia kręci się wokół Słońca w odległości ~150 milionów km. Gdyby pomniejszyć Układ Słoneczny 10 miliardów razy odległość między Ziemią, a Słońcem wynosiłaby 15 m. Ziemia miałaby wtedy jednak rozmiar główki od szpilki. Zdumiało mnie jak niewiele tego słonecznego światła potrzeba aby w dzień było „jasno jak w dzień”. Można przekonać się o tym dopiero przy zaćmieniu Słońca.

total solar eclipse 2024 sun totality całkowite zaćmienie Słońca Meksyk
Powrót słonecznego światła w chwili trzeciego kontaktu. Całkowite zaćmienie Słońca 8 IV 2024 – godzina 13:20, Durango, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski)

Ostry sierp Słońca

Nie trzeba wiele Słońca, aby Księżyc stał się przy jego świetle ledwie słabo wyraźnym cieniem. Filtr zaś pozwolił dojrzeć ostry sierp Słońca, tryumfalnie powracającego na meksykańskie niebo. Przy sierpie Słońca zniknęły protuberancje i słoneczna korona, które poza zaćmieniami obserwować można do pewnego stopnia tylko przy zastosowaniu koronografu. Pewnie wiecie, że największe urządzenie tego typu znajduje się w Polsce, w Białkowie, a polscy heliofizycy należą do czołówki wśród zespołów starających się wyjaśnić mechanizmy rządzące zadziwiającą słoneczną pogodą 😉

total solar eclipse 2024 sun crescent całkowite zacmienie Slonca Meksyk
Sierp Słońca po trzecim kontakcie w trakcie całkowitego zaćmienia 8 IV 2024 – godzina 13:22, Durango, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski)

Całkowite zaćmienie Słońca w Meksyku 8 IV 2024

8 kwietnia 2024 roku totalność w stanie Durango trwała ledwie niecałe cztery i pół minuty. Dla tych czterech i pół minuty warto było przelecieć przez ocean i przejechać pół kontynentu. Mimo całunu chmur, który w każdej chwili mógł się okazać zbyt gęsty. Całkowitość zostawiła po sobie pustkę – wspomnienie bezbrzeżnej ekscytacji i wrażenie bliżej nieokreślonej utraty. Tego nie czułem po zaćmieniu anularnym. Teraz wiedziałem, że po prostu muszę przeżyć kolejne, kolejne i kolejne… Mknąc w pogoni za nieuchwytnym cieniem – kilkoma minutami spędzonym w innym świecie, tak odmiennym i niewiarygodnym, że wymyka się nawet pamięci, pozostając niepokojącym wspomnieniem po wspomnieniu… Jak zapach perfum na poduszce, przywołujący wspomnienia po kobiecie, której nie widziało się od dekad.

To dokąd wybierzemy się na kolejne zaćmienie? 😉

#SolarEclipseRun2024

Zaćmienie Słońca 2023 wyprawa astrofotograficzna do Meksyku

archeowyprawy alpha-divers tikal gwatemala jukatan meksyk belize zaćmienie Słońca astrofotografia wyprawy wyjazdy

Meksyk, Jukatan, astronomia, astrofotografia, archeoastronomia, zaćmienie Słońca, łowcy zaćmień, wyjazdy, wyprawy, 2023

zaćmienie Słońca

Trasa nadchodzącego zaćmienia Słońca w dniu 14 października 2023. Na trasie południowo-zachodnia część półwyspu Jukatan z ruinami Majów, położonymi w dzikiej selwie (źródło: Great American Eclipse)

Zaćmienie Słońca to najbardziej niesamowity z fenomenów astronomicznych, jakie są możliwe do obserwacji na powierzchni Ziemi. Śmiało można stwierdzić, że fascynował on człowieka od zawsze. Źródłem tej ekscytacji była (po drugie) trudna, ale możliwa do wyliczenia powtarzalność zjawiska – wiedza daje władzę nad niewyedukowanym tłumem (cykl saros). Pierwszorzędną przyczyną jest jednak niesamowitość tego wydarzenia. Budzi ona podobno w ludziach atawistyczny strach. Do zaćmienia Słońca dochodzi jedynie podczas nowiu, w momencie kiedy Księżyc, naturalny satelita Ziemi, znajdzie się w syzygium – dokładnie na linii prostej pomiędzy Ziemią a Słońcem. Skoro nów jednak, zgodnie z cyklem synodycznym Księżyca, zachodzi co 29,5 dnia, dlaczego nie obserwujemy zaćmień Słońca w czasie każdego nowiu? Spróbujcie przypomnieć sobie kiedy na własne oczy oglądaliście ostatnie… Czemu zaćmienie Słońca to taka wielka rzadkość?!

solar eclipse zacmienie slonca
Częściowe zaćmienie Słońca nad Polską – Kraków 25 X 2022 r.

Kiedy smok czai się na Słońce i Księżyc

Orbita Księżyca, niestety, jest nachylona do orbity Ziemi pod kątem nieco ponad 5˚. W efekcie Księżyc rzadko przechodzi przez syzygium w takcie nowiu. Jego stożkowy cień zbyt często mija wtedy Ziemię. Orbity Ziemi dookoła Słońca oraz Księżyca dookoła Ziemi przecinają się zatem w tzw. punktach węzłowych (zwanych głową i ogonem smoka – łac: caput draconis i cauda draconis). Do zaćmienia może dojść tylko wtedy, kiedy Księżyc znajdzie się w jednym z tych punktów (smok połyka Słońce). Daje to na powierzchni Ziemi od dwóch do pięciu zaćmień Słońca w ciągu jednego roku tropikalnego. Zważywszy niewielki rozmiar cienia Księżyca na powierzchni Ziemi oraz jej obrót dookoła osi i zmiany nachylenia, wywołujące pory roku, niełatwo załapać się na zaćmienie Słońca dwa razy w tym samym miejscu w ciągu jednego życia! Ostatnie pełne zaćmienie Słońca w Warszawie miało miejsce 28 lipca 1851 r. Kolejne wydarzy się tam dopiero 8 czerwca 2681 r. Dlatego ludzie, chcąc obserwować Księżyc połykający Słońce, podążają za Księżycem i Słońcem…

solar eclipse zacmienie slonca
Częściowe zaćmienie Słońca nad Polską – Kraków 25 X 2022 r.

Łowcy zaćmień i turystyka umbralna

Astronomia i archeologia to nauki, które znajdują najwięcej miłośników pośród amatorów. Ja też obiema dziedzinami interesowałem się od dziecka. Na stare lata, z drugiego wykształcenia, zostałem nawet archeologiem. Na studiach zaś bardzo chętnie łączyłem archeologię z astronomią – kiedy kogoś pasjonuje architektura prekolumbijskiej Mezoameryki, nie ma w tym w gruncie rzeczy absolutnie nic dziwnego. I tak pośród książek, jakie spłodził mój ulubiony profesor od archeoastronomii, Anthony Aveni, trafiła w moje ręce In the Shadow of the Moon: The Science, Magic, and Mystery of Solar Eclipses. Z książki tej dowiedziałem się o łowcach zaćmień, którzy płacą ciężkie pieniądze za szanse obserwacji tego fenomenu. Podróżują oni statkami wycieczkowymi (najdłuższy czas trwania całkowitego zaćmienia Słońca to 7 minut 31 sekund, więc dość praktycznie jest podążać za cieniem Księżyca, przesuwającym się po powierzchni Ziemi). Zadałem sobie wtedy pytanie: skoro podróżujemy w pogoni za zaćmieniami, dlaczego nie do Meksyku i na półwysep Jukatan, który tak dobrze znam? Pomysł na wyprawę powrócił, kiedy na stronie NASA zobaczyłem trasę zbliżającego się w 2023 r. zaćmienia Słońca.

Anthony Aveni In the Shadow of the Moon: The Science, Magic, and Mystery of Solar Eclipses
Anthony Aveni In the Shadow of the Moon: The Science, Magic, and Mystery of Solar Eclipses, Yale University Press 2017

Zaćmienie Słońca 2023 w Meksyku – miejsce akcji

zaćmienie Słońca
Na półwyspie Jukatan zaćmienie Słońca w październiku 2023 r. będzie miało miejsce w okolicach południa. Oznacza to najdłuższy czas trwania fenomenu (źródło: Great American Eclipse)

Południowo-zachodnia część półwyspu Jukatan znajduje się na trasie nadchodzącego zaćmienia Słońca w październiku 2023 roku. Co więcej Jukatan leży w pobliżu spodziewanego geograficznego maksimum zaćmienia. Znam dobrze półwysep Jukatan, pełen wspaniałych prekolumbijskich stanowisk archeologicznych, słynących z monumentalnej architektury. Znam jego dzikie plenery – w tej części Meksyku zachowały się bowiem najbardziej rozległe obszary leśne pierwotnych lasów zwrotnikowych, selwa Majów…

Plenerem fenomenu astronomicznego – nadchodzącego zaćmienia Słońca w październiku 2023, będą monumentalne piramidy zanurzone w naprawdę dzikiej selwie. Wierzę, że niesamowicie będzie obserwować zaćmienie Słońca z wystających ponad dach dżungli szczytów majańskich piramid. Sam też zastanawiam się, w jaki sposób na zaćmienie Słońca zareaguje przyroda, w szczególności czepiaki i wyjce, jakich na wybranym przeze mnie stanowisku archeologicznym jest zwykle mnóstwo… 🖖🤠

archeowyprawy meksyk belize gwatemala wyprawy turystyka zwiedzanie alpha-divers
Czarny wyjec jukatański (Alouatta pigra) Meksyk, Jukatan, CampecheMłody czarny wyjec jukatański (Alouatta pigra) na jednym ze stanowisk archeologicznych w Campeche, Jukatan, Meksyk

Piramidy Majów

Majowie byli gorliwymi prześladowcami czasu – w ten sposób właśnie określił ich cywilizację profesor Aveni. Informacje związane z wiekiem Księżyca, czas trwania lunacji oraz jej kolejność w sześciomiesięcznych cyklach rejestrowali w swych bardzo mocno rozbudowanych zapisach kalendarycznych okresu klasycznego. Nie uważacie, że wspaniale będzie oglądać skrzące się korale Baily’ego i pierścień ognia, które można zaobserwować przy zaćmieniu, ze szczytu piramidy w jednym z ich najpotężniejszych miast? Pierścień ognia, którego możemy się spodziewać, widoczny będzie w pasie o szerokości około 200 km. Na tej trajektorii leżą jednak tylko dwa duże ośrodki Majów dopuszczone do ruchu turystycznego, z zapewniającymi perfekcyjną widoczność monumentalnymi piramidami, na których szczyty nadal można się wspiąć (w popularnych turystycznie miejscach, jak Chichen Itza czy Coba, wchodzenie na szczyty piramid jest zabronione).

zaćmienie Słońca
Trasa przejścia umbry – cienia Księżyca przemieszczać się będzie w dużej mierze przez najbardziej dzikie tereny meksykańskiej części półwyspu Jukatan (źródło: Great American Eclipse)

Astronomowie przewidują, że całe zjawisko zaćmienia Słońca w październiku 2023 potrwa nieco ponad 2,5 godziny. Samo maksimum, gdy Księżyc znajdzie się w samym centrum tarczy Słońca, prezentując nam pierścień ognia, to zaledwie pięć minut. Antumbra – cień Księżyca, w okolicach południa będzie poruszać się z prędkością około 3 tys. km/h.

zaćmienie Słońca
Trasa przejścia umbry z liniami czasu trwania maksimum fenomenu (źródło: Great American Eclipse)

Nie tylko zaćmienie Słońca – co jeszcze możemy robić w Meksyku?

solar eclipse zacmienie slonca
Częściowe zaćmienie Słońca nad Polską – Kraków 25 X 2022 r.

Wyprawę na zaćmienie Słońca w Meksyku warto rozbudować o objazd meksykańskiej części półwyspu Jukatan. Wycieczka taka daje szansę na zapoznanie się z dziką przyrodą Mezoameryki. Czekają na nas dwa gatunki krokodyli, dwa gatunki małp i setki gatunków ptaków (w selwie żyje też pięć gatunków kotowatych: jaguar, puma, margaj, ocelot i jaguarndi, czy tapiry, ale te widuję dość rzadko). Czeka wspaniała architektura kolonialna i prekolumbijska architektura cywilizacji Majów.

Kameralna wyprawa w grupie pasjonatów

Ze względu na specyfikę wyjazdu, zakładam jego realizację po kosztach. Jestem jednak w stanie zabrać ze sobą jedynie kameralną grupę (kwestia samochodu, tańszych noclegów w dobrych, spokojnych miejscach oraz …pojemności szczytów piramid 😉 Liczę na pasjonatów, z którymi można wspólnie dzielić pasje, ludzi złaknionych mocnych wrażeń i niecodziennych przygód. Do zobaczenia na szlaku Przygody 🖖🤠

Przemek Trześniowski archeolog przewodnik w Meksyku

Przemek A. Trześniowski

I STAŁO SIĘ!!!

Zapraszam do zapoznania się z relacją z wyprawy na obrączkowe zaćmienie Słońca w Meksyku 14 X 2023. Kolejne zaćmienie Słońca nad Meksykiem, tym razem całkowite, będzie miało miejsce już 8 kwietnia 2024. Kolejna wspaniała przygoda krajoznawczo-astronomiczna przed nami!!! 🖖🤠

=> Relacja z zaćmienia Słońca nad Jukatanem w Meksyku

zaćmienie Słońca obrączkowe anularne annular eclipse Meksyk Mexico Jukatan Yucatan
Obrączkowe zaćmienie Słońca nad Becan, Campeche, Jukatan, Meksyk (fot: P.A. Trześniowski 2023)

Chętnych na przeżycie całkowitego zaćmienia Słońca w Meksyku, w kwietniu 2024 zapraszam do kontaktu przez WhatsApp +52 984 876 1504 lub email: archeoprzewodnik@gmail.com

× Kontakt przez WhatsApp